Wally Wood's 22 Panels That Always Work

Ένα θρυλικό αντικείμενο της pop κουλτούρας και της ιστορίας των comics

...
Ο Wally Wood (1927–1981) ήταν ένας θρύλος των αμερικάνικων comics, γνωστός περισσότερο για τη δουλειά του στη χρυσή εποχή του περιοδικού Mad της EC Comics και στο Daredevil της Marvel. Ασφαλώς, η προσωπική του παραγωγή και παρακαταθήκη είναι τεράστια, με μεγάλη ποικιλία θεματολογίας, από horror, ρομαντζάδες και sci-fi μέχρι παρωδίες, πολεμικά και (πολύ) ερωτικό περιεχόμενο. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες, πολυσυζητημένες και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της αμερικάνικης βιομηχανίας comics, ο εξαιρετικός αλλά και κυκλοθυμικός αυτός καλλιτέχνης αυτοκτόνησε το 1981, πικραμένος από την εύθραυστη υγεία του αλλά και από απανωτές αναποδιές στην καριέρα του. Η εκπληκτική εικονογραφική του ικανότητα θεωρείται μέχρι και σήμερα μία από τις αρτιότερες στην ιστορία της 9ης τέχνης, και μάλιστα η βιογραφία του τιτλοφορείται Wally’s World: The Brilliant Life And Tragic Death Of Wally Wood, The World’s Second-Best Comic Book Artist (φαντάζομαι πρώτο θεωρούν τον Jack Kirby).

Ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της λαμπρής καριέρας του Wood είναι και το 22 Panels that Always Work, το οποίο είναι στην ουσία ένα κομμάτι χαρτί στο οποίο έχουν τοποθετηθεί 22 panels (τα "κουτάκια" των comics) κομμένα με ψαλίδι, και φωτοτυπημένα όλα μαζί. Η εποχή δημιουργίας του είναι κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 60, και σίγουρα μετά το 1964, όταν ο ήδη διάσημος καλλιτέχνης μετακόμισε από το Mad στη Marvel. Τα 22 αυτά panels (που στην αρχή ήταν 24 - θα τα πούμε παρακάτω) ήταν ένας οδηγός για τον ίδιο τον καλλιτέχνη, ένας "μπούσουλας" για τους κανόνες του σωστού storytelling. Σήμερα όμως είναι ένα από τα πλέον εικονικά αντικείμενα τέχνης της ιστορίας των comics, ένα αναπόσπαστο κομμάτι της pop culture της 9ης τέχνης.

Ο Wood ήταν καθ'ολη τη διάρκεια της καριέρας του διαβόητος για τη "βαρεμάρα" του - πάντα έψαχνε τρόπους να βάζει όσο το δυνατόν λιγότερη ενέργεια στη δουλειά του. Φυσικά, το αποτέλεσμα ήταν πάντα εξαιρετικό, όμως η πίεση των μεγάλων εταιρειών για ταχύτητα επέβαλε στους καλλιτέχνες να χρησιμοποιούν κάποιο σύστημα, κάποια αυτοματοποιημένη μέθοδο που να εξασφαλίζει και ταχύτητα αλλά και ποιότητα.

Επίσης, οι καλλιτέχνες συνήθιζαν να "δανείζονται" από τη δουλειά άλλων συναδέλφων τους (κάτι που φυσικά συμβαίνει και σήμερα), μία πρακτική που ο Wood ήταν από τους ελάχιστους που είχε παραδεχθεί ανοιχτά. Την περίφημη ατάκα του έχει εικονοποιήσει και ο Dave Sim του Cerebus στο Glamourpuss #6 (2009), το πολύ καλό comic του που περιείχε κάποια εικονικά κομμάτια της ιστορίας της 9ης τέχνης.

1. Never draw what you can swipe
2. Never swipe what you can trace
3. Never trace what you can photocopy
4. Never photocopy what you can clip and paste


Για να μπούμε και λίγο στο παρασκήνιο (το κουτσομπολιό δηλαδή) του θέματος, ένα ενδιαφέρον σημείο της ιστορίας είναι οτι... τα 22 panels δεν τα συνταίριαξε ο Wally Wood !!! Ο ίδιος είχε αρχικά σχεδιάσει 24 panels, χωρισμένα σε 3 φύλλα χαρτί, τα οποία είχε κολλήσει δίπλα στο σχεδιαστήριό του στη Marvel ως βοήθημα για τις δύσκολες ώρες. Το 1980 μάλιστα κυκλοφόρησαν και στη συλλογή σκίτσων του καλλιτέχνη The Wallace Wood Sketchbook, με το απαραίτητο copyright. Το 1981, μετά την αυτοκτονία του Wood, o Larry Hama, παλιός βοηθός του στη Marvel και πλέον υπεύθυνος περιεχομένου της εταιρείας, έψαχνε ένα τρόπο να δώσει μία κατεύθυνση στους νέους σχεδιαστές, κάποιους σωστούς και αποτελεσματικούς τρόπους αφήγησης στα comics. Έτσι, ξέθαψε κάποιες φωτοτυπίες των 24 panels που είχε βγάλει ένας άλλος παλιός βοηθός του Wood, ο πολύ καλός κομίστας Paul Kirchner. Έκοψε τα κουτάκια, τα έκανε κολλάζ σε μία σελίδα, και προσέθεσε τις καλικαντζούρες του τίτλου και του υπότιτλου.

Wally Wood's 22 Panels That Always Work
... or Some Interesting Ways To Get Variety In To Those Boring Panels Where Some Dumb Writer Has A Bunch Of Lame Characters Sitting Around And Talking For Page After Page

Ο Hama λοιπόν βάφτισε τη σελίδα ως ένα βοήθημα για το πώς μπορεί ένας σχεδιαστής να κάνει κάποια βαρετά σημεία μίας ιστορίας που περιέχουν πολύ διάλογο πιο ενδιαφέροντα. Δύο panels όμως ήταν πολύ αχνά από την αλλεπάλληλη φωτοτύπηση, και έτσι έμειναν απ'έξω. Ο Hama διαμοίρασε τα 22 πλέον panels σε όλους τους σχεδιαστές της Marvel, όμως πολύ σύντομα κυκλοφορούσαν από χέρι σε χέρι σε όλα τα σχεδιαστήρια όλων των εταιρειών της αμερικάνικης βιομηχανίας. Κάπως έτσι λοιπόν γεννήθηκε ο μύθος των Wally Wood's 22 Panels That Always Work, ένας μύθος που κρατάει με αμείωτη ένταση μέχρι τις μέρες μας. Τα πρωτότυπα, 3 φύλλα με τα 24 κουτάκια επέζησαν στο αρχείο του καλλιτέχνη που διαχειρίζεται το The Wallace Wood Estate, όμως καταστράφηκαν το 2004 σε μία φωτιά στο σπίτι του διευθυντή της εταιρείας Bill Pearson, εκτοξεύοντας το cult status των περίφημων panels.

Το ποιό είναι αυτό το περίφημο cult status των panels, και η σημασία τους για την pop κουλτούρα των comics αποδεικνύεται περίτρανα από τις άπειρες φορές που έχουν αποδοθεί και παρωδηθεί από άλλους καλλιτέχνες, γνωστούς και μη. Ορίστε μερικές από τις πιο σημαντικές.

To 2006, ο συγγραφέας και κομίστας Joel Johnson αγόρασε την πρωτότυπη...φωτοτυπία του Larry Hama σε μία δημοπρασία και την ανέβασε στο internet για να είναι προσιτή σε όλους. Σε αυτόν οφείλονται οι παραπάνω εκδοχές από άλλους καλλιτέχνες που είδαμε. Ξεχωρίζουν νομίζω οι δύο πρώτες (εεε, δεν τις έβαλα τυχαία πρώτες), του Michael Avon Oeming και του εξαιρετικού Ivan Brunetti. Κάτι μου λέει οτι τις εκδοχές του Picasso και του Rob Liefeld δεν τις έφτιαξαν οι ίδιοι (και συγχωρήστε με που βάζω στην ίδια πρόταση τα δύο αυτά ονόματα), αλλά δεν είμαι σίγουρος. Το 2010 τα panels μεταφέρθηκαν μέχρι και σε... πειραματική ταινία μικρού μήκους από την Anne Lukeman, με τίτλο 22 Frames That Always Work. Και αφού βρήκα ακόμη και tattoo με τα περίφημα panels, σημαίνει οτι έχουν πλέον... χαραχτεί ανεξίτηλα στην pop κουλτούρα του κόσμου των comics (και λογοπαιγνιάκι).

Από τον Paul Kirchner λοιπόν, τον άνθρωπο που έβγαλε τις πρώτες φωτοτυπίες, έπειτα στον Larry Hama που έκανε το κολλάζ που γνωρίζουμε όλοι, και από αυτόν στον Joel Johnson που εξέθεσε το θέμα στο ευρύ κοινό, τα 22 panels του Wally Wood ανήκουν πλέον στη σφαίρα του μύθου, και κυρίως σε κάθε ανερχόμενο καλλιτέχνη που θέλει να πάρει ένα πρώτο μάθημα για τη αφήγηση στα comics από έναν από τους πραγματικούς δάσκαλους του είδους.

The Plot - The Secret Story of The Protocols of the Elders of Zion

Ο Will Eisner ξεσκεπάζει μία αντι-σημιτική προπαγάνδα που κρατάει έναν αιώνα !

ή... Το τελευταίο graphic novel του
ανθρώπου που έφτιαξε το πρώτο !

O Will Eisner (1917-2005) ήταν ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες και πρωτοπόρους του κόσμου των comics, γνωστός περισσότερο για το θρυλικό comic strip της δεκαετίας του 40 The Spirit, αλλά και ως ο πατέρας του φορμά που σήμερα ονομάζουμε graphic novel. Από το 1978 και μετά, όταν και δημιούργησε αυτό που οι κριτικοί της 9ης τέχνης θεωρούν ως το πρώτο graphic novel (A contract with God), ο Eisner παρέδωσε πολλά ακόμη υπέροχα έργα, επικεντρωμένα κυρίως γύρω από τις φτωχογειτονιές της Νέας Υόρκης όπου μεγάλωσε.

Στην τελευταία δουλειά της ζωής του όμως διαφοροποίησε το θέμα του, αποφασίζοντας να ασχοληθεί με τα διαβόητα, πλαστογραφημένα "Πρωτόκολλα της Σιών", ένα ιστορικό και πολιτικό θέμα που ταλανίζει για πάνω από έναν αιώνα τους εβραίους όπως ο ίδιος ανά τον κόσμο. Το βιβλίο, που εκδόθηκε το 2005 από την εταιρεία W.W.Norton, λίγους μόνο μήνες πρίν το θάνατο του μεγάλου αμερικανού δημιουργού, ήταν το The Plot: The Secret Story of The Protocols of the Elders of Zion.


Τα κατασκευασμένα αυτά έγγραφα, τα Protocols of the Elders of Zion, αποτελούν ίσως το γνωστότερο παράδειγμα πλαστογραφίας αλλά και αντι-σημιτικής προπαγάνδας στην ιστορία της λογοτεχνίας, κρύβοντας πίσω τους μία απίστευτη όσο και σκοτεινή ιστορία που κρατάει για περισσότερα από 150 χρόνια. Αν και δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά το 1903 στην τότε Αυτοκρατορία της Ρωσίας υπό τον τσάρο Νικόλαο Β' της δυναστείας των Ρωμανόφ, οι "ρίζες" τους πηγαίνουν τουλάχιστον 50 χρόνια πιο πίσω. Τα Πρωτόκολλα της Σιών, που έρευνες δεκαετιών έχουν καταλήξει οτι παραγγέλθηκαν από τη διαβόητη Okhrana, τη μυστική υπηρεσία της Ρωσίας στις ευρωπαϊκές χώρες της εποχής, υποτίθεται οτι "αποκαλύπτουν" τα σκοτεινά σχέδια των Σοφών της Σιών να κατακτήσουν τον κόσμο με υπόγειες διαδικασίες. Μέσω του ελέγχου των τραπεζών και των ΜΜΕ, το "σχέδιο" ήταν να καταστραφούν οι χριστιανικές κοινωνίες παγκοσμίως και να εγκαθιδρυθεί μία νέα τάξη πραγμάτων. Το πιο εντυπωσιακό κομμάτι της ιστορίας όμως είναι το οτι, αν και η φαυλότητά τους έχει αποδειχθεί περίτρανα αρκετές φορές, τα Πρωτόκολλα αναγεννώνται κάθε φορά από τις στάχτες τους, και εξακολουθούν να τυπώνονται και να ασκούν επιρροή μέχρι και τις μέρες μας !

*** Πάρτε μια βαθιά ανάσα πρίν συνεχίσετε, γιατί με έπιασε το ιστορικο-δημοσιογραφικό μου δαιμόνιο (τρομάρα μου) και η ανάρτηση έχει βγεί λίγο... χιλιόμετρο! Επίσης, λόγω των πολλών ονομάτων που εμπλέκονται στην υπόθεση, έχω κάνει κίτρινα τα πιο σημαντικά για να μη χάσετε τη μπάλα. ***

Το πού βρίσκεται η αρχή αυτού του δαιδαλώδους ιστορικού "κουβαριού" είναι λίγο δύσκολο να αποσαφηνιστεί, πάντως ο Will Eisner ξεκινάει τη δική του αφήγηση με την ιστορία του γάλλου "επαναστάτη" και συγγραφέα Maurice Joly, και του βιβλίου του Dialogues in Hell Between Machiavelli and Montesquieu (1864). Το βιβλίο αποτελεί μία συγκαλυμμένη επίθεση κατά του αυτοκράτορα της Γαλλίας Ναπολέοντα Γ', χρησιμοποιώντας την προσωπικότητα του ραδιούργου πολιτικού και συγγραφέα Niccolò Machiavelli για να καταδείξει τις δεσποτικές διαθέσεις του γάλλου ηγεμόνα. Αν και δεν περιέχει ουδεμία νύξη κατά των εβραίων, το βιβλίο μεταποιήθηκε (όχι και πολύ προσεκτικά) από τους κατασκευαστές των Πρωτοκόλλων, και θεωρείται η άμεση πηγή τους. Ο Eisner έπειτα κάνει ένα χρονικό άλμα για να μας παρουσιάσει τον βασικό ύποπτο για την πλαστογραφία, τον σκιώδη ρώσο κρατικό υπάλληλο Mathieu Golovinski και τη γεμάτη φιλοδοξίες, προδοσίες και απάτες πορεία του.

Στη συνέχεια, μεταφερόμαστε στην αυλή του τσάρου Νικόλαου Β' στα 1894, εποχή μεγάλης κοινωνικής αναταραχής στην αυτοκρατορία της Ρωσίας. Ένας υψηλά ιστάμενος αξιωματούχος, ο Pyotr Rachkovsky, είχε αντικρουόμενα συμφέροντα με τον υπουργό οικονομικών Sergei Witte, ο οποίος επηρρέαζε έντονα τον τσάρο και ήταν υπέρ του εκμοντερνισμού της χώρας μέσω στενότερων επαφών με την Ευρώπη. Ο Rachkovsky, επικεφαλής της μυστικής υπηρεσίας του εξωτερικού, Okhrana, ήθελε να περιορίσει την επιρροή του Witte αλλά και τη στροφή της χώρας προς τα δυτικά, και έτσι μηχανεύτηκε ένα τρόπο να δαιμονοποιήσει τον εκμοντερνισμό. Χρειαζόταν απλά να βρεθεί ένας "εξωτερικός" εχθρός, ένας αποδιοπομπαίος τράγος που θα συνδεόταν με τον εκμοντερνισμό και θα έπαιρνε πάνω του όλο το βάρος για τη θλιβερή κατάσταση της χώρας. Και φυσικά, ο τέλειος εχθρός ήταν οι εβραίοι, αφού ήδη σε όλη τη ρωσική επικράτεια υπήρχαν έντονα αντι-σημιτικά αισθήματα. Ο "βολικός" εχθρός λοιπόν είχε βρεθεί, όμως χρειαζόταν και κάποια απόδειξη, κάποιο "ντοκουμέντο" που να αποδεικνύει την ενοχή του. Ασφαλώς κάτι τέτοιο δεν υπήρχε, και έτσι ο Rachkovsky παρήγγειλε την κατασκευή του στον πλέον κατάλληλο άνθρωπο - τον πράκτορα της Okhrana στο Παρίσι, εκδιωγμένο από τη Ρωσία λόγω απάτης και ειδικό στις πλαστογραφίες, Mathieu Golovinski. Έτσι, με την προφανή λογοκλοπή από το βιβλίο Dialogues in Hell του Maurice Joly όπως προείπαμε, δημιουργήθηκαν τα 24 Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών.

Ο Eisner τοποθετεί την πλαστογραφία γύρω στα 1898, ως "αντίδραση" στο 1ο Σιωνιστικό κογκρέσο (1897) που διοργάνωσε ο Theodor Herzl στη Βασιλεία της Ελβετίας, στο οποίο συζητήθηκε η ίδρυση ενός εβραϊκού κράτους. Ο ίδιος ο Herzl, ιδρυτής του κινήματος του Σιωνισμού, είχε μάλιστα εκδόσει το 1896 ένα φυλλάδιο με τίτλο Der Judenstaat (Το εβραϊκό κράτος). Οι αντι-σημιτικοί κύκλοι βεβαίως υποστήριξαν οτι στο κονγκρέσο συζητήθηκε η μελλοντική κυριαρχία του κόσμου, και οτι τα Πρωτόκολλα, που δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά στη Ρωσία το 1903 στην εφημερίδα Znamya του Pavel Krushevan, αποτελούσαν τα πρακτικά της συνάντησης που είχαν κλαπεί από γάλλους μυστικούς πράκτορες. Μέχρι το 1905 και την πρώτη, αποτυχημένη Ρωσική επανάσταση, η κατάσταση στη Ρωσία είχε χειροτερεύσει επικίνδυνα, και οι απελπισμένοι αξιωματούχοι της αυλής του τσάρου προωθούσαν όλο και περισσότερο τα Πρωτόκολλα. Ακολούθησε σειρά αντι-εβραϊκών πογκρόμ σε όλη τη Ρωσική αυτοκρατορία, με αποτέλεσμα χιλιάδες νεκρούς.

Ασφαλώς δεν είναι διόλου τυχαίο οτι την ίδια εποχή στη Γαλλία μαινόταν η πολύκροτη Υπόθεση Dreyfus (1894-1906). Η περίφημη δίκη του λοχαγού του γαλλικού πυροβολικού Alfred Dreyfus για κατασκοπεία είχε διχάσει την κοινή γνώμη, με την εβραϊκή του καταγωγή αλλά και την προφανή πλαστογράφηση των ενοχοποιητικών στοιχείων να εγείρουν ερωτήματα για αντι-σημιτικά κίνητρα. Μάλιστα, ο Dreyfus τελικά καταδικάστηκε, και πέρασε 5 χρόνια στο Νησί του Διαβόλου πρίν αποδειχθεί η αθωότητά του.

Τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών λοιπόν δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά το 1903, στην εφημερίδα της Αγίας Πετρούπολης Znamya, σε 9 συνέχειες. Η επικεφαλίδα ήταν "The Jewish Programme to Conquer the World". Έπειτα, το 1905, εμφανίστηκαν ολοκληρωμένα στο βιβλίο The Great within the small: The Coming of the Anti-Christ του Sergei Nilus, ενός θρησκόληπτου και μισοτρελαμένου μοναχού της αυλής του τσάρου.

Έπειτα, κάνουμε άλμα στα 1917 και τη δεύτερη, επιτυχημένη Ρωσική επανάσταση, που ονομάζεται και Οκτωβριανή αν και διεξήχθη το Νοέμβριο (αλήθεια). Ο τσάρος Νικόλαος Β' και όλη η οικογένεια Ρωμανόφ συλλαμβάνεται από τους μπολσεβίκους και εκτελείται, με τα μέλη της ρωσικής αριστοκρατίας να εγκαταλείπουν τη χώρα σαν τις κατσαρίδες. Όπως ταιριάζει στο χαρακτήρα του, ο Golovinski αλλάζει στρατόπεδο και πηγαίνει με τους μπολσεβίκους για να γλιτώσει το τομάρι του. Από τους "πρόσφυγες" αριστοκράτες, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, τα Πρωτόκολλα διαδόθηκαν και εκδόθηκαν αρχικά στη Γερμανία και την Αγγλία το 1919, και έπειτα στις Η.Π.Α και τον υπόλοιπο κόσμο. Στην Αγγλία το 1920, ένας ανερχόμενος νεαρός πολιτικός έγραψε ένα άρθρο στην εφημερίδα Illustrated Sunday Herald εκφράζοντας έντονη ανησυχία για τα σχέδια των εβραίων που "αποκαλύπτονταν" στα Πρωτόκολλα. Το όνομά του ήταν... Winston Churchill ! Στις Η.Π.Α, ο πανίσχυρος αυτοκινητο-βιομήχανος Henry Ford χρηματοδότησε το τύπωμα και το διαμοιρασμό 500.000 αντιτύπων σε όλη τη χώρα κατά τη δεκαετία του 1920. Μάλιστα, δημοσίευε αντι-σημιτικά άρθρα σε μία εφημερίδα του, την The Dearborn Independent, όμως αργότερα δήλωνε άγνοια αλλά και αηδία για τις πρακτικές της εφημερίδας (η οποία του ανήκε).

Το 1921 δίνεται το πρώτο χτύπημα στην εύθραυστη αυθεντικότητα των Πρωτοκόλλων. Ο Philip Graves, άγγλος ανταποκριτής της εφημερίδας The Times of London στην Κωνσταντινούπολη πλησιάζεται από ένα ρώσο μετανάστη που έχει κάτι πολύτιμο να του πουλήσει. Πρόκειται για το άγνωστο βιβλίο Dialogues in Hell Between Machiavelli and Montesquieu του Maurice Joly, το οποίο, σε αντιπαραβολή με τα Πρωτόκολλα, τα οποία ο ρώσος έχει επίσης μαζί του, αποδεικνύουν περίτρανα την ψευδότητα του υποτιθέμενου ντοκουμέντου. Σε αυτό το σημείο, καθώς ο δημοσιογράφος εξετάζει τα δύο βιβλία, ο Eisner μας παρουσιάζει μία εκτενή σύγκριση σελίδα προς σελίδα, με τις κλεμμένες αναφορές να είναι ηλίου φαεινότερες. Ο δημοσιογράφος πείθεται, οι Times του Λονδίνου αγοράζουν τις πληροφορίες και τον Αύγουστο του 1921 εκδίδουν το περίφημο άρθρο τους που εκθέτει την απάτη. Αναζητούν τον Golovinski για να πάρουν την ομολογία του, όμως αυτός έχει πεθάνει ένα χρόνο πρίν, στη Ρωσία.

Όλοι πιστεύουν οτι αυτό είναι και το τέλος της επιρροής του επικίνδυνου ψευδο-ντοκουμέντου όμως, το 1926, ένας νεαρός καταδικασμένος για απόπειρα πραξικοπήματος στη Γερμανία γράφει ένα βιβλίο, αναφέροντας σε κάποιο σημείο οτι πιστεύει ακράδαντα στην αυθεντικότητα των Πρωτοκόλλων. Όπως ίσως μαντέψατε, ο φυλακισμένος ήταν ο Adolf Hitler, και το βιβλίο το Mein Kampf. Και από εκεί θα ξεκινήσει η συστηματική χρησιμοποίηση του βιβλίου από τους Ναζί ως μέσο προπαγάνδας κατά των εβραίων, με τελικό αποτέλεσμα τις αποτρόπαιες φρικαλεότητες των στρατοπέδων συγκέντρωσης κατά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο. Ο Goebbels μάλιστα, ο διαβόητος υπουργός προπαγάνδας των γερμαναράδων, έγραφε στο ημερολόγιό του οτι το βιβλίο αποτελεί πολύ χρήσιμο υλικό για τη δουλειά του.

Μετά τον πόλεμο, ο Will Eisner στέκεται σε σημαντικά σημεία της ιστορίας των Πρωτοκόλλων, όπως την έρευνα που δημοσίευσε το αμερικάνικο κονγκρέσο το 1964, ανακηρύσσοντας το βιβλίο ως απάτη. Παρόμοιες επίσημες ανακηρύξεις έχουν κάνει έκτοτε διάφορες χώρες, από τη Γαλλία και τη Νότια Αφρική ως την Αυστραλία και την "πατρίδα" των εγγράφων Ρωσία, με τα αυξανόμενα, αδιάσειστα στοιχεία κατά του βιβλίου να συντελούν στην ελπίδα των εβραίων οτι δεν θα ξανακούσουν ποτέ πια για αυτά. Κι όμως, σαν βρυκόλακας που δε λέει να πεθάνει, τα Πρωτόκολλα δεν έχουν σταματήσει ποτέ να τυπώνονται μέχρι σήμερα, με την τεράστια δύναμη του διαδικτύου να έχει βοηθήσει στην περαιτέρω διάδοσή τους. Μάλιστα ο Eisner αποφάσισε να δημιουργήσει το The Plot όταν έμαθε οτι το Radio Islam μετέδιδε ραδιοφωνικά τα Πρωτόκολλα στη Μέση Ανατολή, περιοχή όπου ο αντι-σημιτισμός βρίσκεται για μία ακόμη φορά σε έξαρση. Από Ισλαμιστές φονταμενταλιστές μέχρι τη σύγχρονη Ku Klux Klan, κι από οργανώσεις νεο-Ναζί μέχρι συνωμοσιο-λάγνους "ειδικούς", είναι πραγματικά απίστευτο το πώς ένα ιστορικά αποδεδειγμένο ψέμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προωθήσει τα σκοτεινά συμφέροντα των εκάστοτε επιτηδείων.

Ο μεγάλος ιταλός συγγραφέας και λόγιος Umberto Eco έχει ασχοληθεί εκτενώς με το ζήτημα των Πρωτοκόλλων, και μάλιστα χρησιμοποιεί αρκετά από τα στοιχεία που ανακάλυψε στις έρευνές του στο βιβλίο The Prague Cemetary (2010), μία έξυπνη συρραφή ιστορικών αλλά και φανταστικών ντοκουμέντων. Παίρνοντας ως αφετηρία την εμφανή λογοκλοπή από το Dialogues in Hell Between Machiavelli and Montesquieu (‏(1864‏ του Maurice Joly, ο Eco ανακάλυψε πολλές ακόμα πηγές και κλοπές, άλλες προγενέστερες και άλλες μεταγενέστερες, με πρώτη και καλύτερη το ειρωνικό γεγονός οτι το βιβλίο του Joly είναι επίσης... προϊόν λογοκλοπής ! Πιο συγκεκριμένα, αρκετά σημεία είναι "δανεισμένα" από τα βιβλία του γάλλου Eugène Sue Les Mystères du peuple (Τα μυστήρια του λαού, 1849–1856) και Le Juif errant (Περιπλανώμενος Ιουδαίος, 1844–1845). Αλλά και το ίδιο το Dialogues in Hell χρησίμευσε ως υλικό για άλλη μία λογοκλοπή, αυτή τη φορά από τον πρώσσο συγγραφέα και κατάσκοπο Hermann Goedsche. Ο Goedsche, στο μυθιστόρημά του Biarritz (‏,(1869‏ πήρε τον κορμό του βιβλίου του Joly, έκλεψε και μία ολόκληρη σκηνή από το Giuseppe Balsamo (1849‏) του μεγάλου Alexandre Dumas, στην οποία περιγράφεται μία μυστική μασονική σύναξη, και τα χρησιμοποίησε για να επιτεθεί στους εβραίους. Οι μασόνοι του Δουμά έγιναν ραββίνοι Σοφοί της Σιών, και η συνάντηση μετατράπηκε σε μυστικό, νυχτερινό συμβούλιο των αντιπροσώπων των 12 φυλών του Ισραήλ στο εβραϊκό νεκροταφείο της Πράγας. Και είναι και αδαής, επειδή δε γνώριζε οτι από τις φυλές του Ισραήλ έχουν απομείνει μόνο 2, και οι 10 θεωρούνται χαμένες. Δηλαδή, οι βιβλιογραφικές πηγές και ρίζες των Πρωτοκόλλων είναι... ο ηλίθιος και ο πανηλίθιος συναντούν τον κλέψα του κλέψαντος !

Ο Eco παραθέτει αρκετά από τα ευρήματά του και στην πολύ διαφωτιστική εισαγωγή του για το The Plot, με τίτλο The Power of Falsehood (Η δύναμη της ψευδότητας). Πολλά από αυτά τα στοιχεία δεν έχουν χρησιμοποιηθεί από τον Eisner, ίσως για να μειώσει τον όγκο των δεδομένων και άρα και του βιβλίου του. Ένας άλλος σημαντικός χαρακτήρας που ο αμερικανός δημιουργός δεν έχει συμπεριλάβει στη δουλειά του είναι ο ρώσος ιστορικός και μελετητής Mikhail Lepekhine, ο άνθρωπος που κατονόμασε ως δημιουργό των εγγράφων τον Mathieu Golovinski και ως παραγγελιοδόχο τον Pyotr Rachkovsky. Ο Lepekhine κατέληξε σε αυτά τα συμπεράσματα μελετώντας μυστικά αρχεία της οργάνωσης Okhrana που είχαν πρόσφατα απο-χαρακτηριστεί ως απόρρητα, και δημοσίευσε την έρευνά του σε ένα άρθρο στο γαλλικό περιοδικό L'Express το 1999. Και τότε, πολλοί πίστευαν οτι τα Πρωτόκολλα δε θα μπορούσαν να συνέλθουν (και) από αυτό το χτύπημα. Και πάλι όμως, έκαναν λάθος.

Ας πούμε όμως και λίγα πράγματα για το The Plot του Will Eisner, γιατί νομίζω οτι παρασύρθηκα λίγο (πολύ) με τα ιστορικά στοιχεία. Ο αμερικανο-εβραίος δημιουργός είχε σίγουρα ένα δύσκολο θέμα και ένα τεράστιο όγκο στοιχείων να συμπεριλάβει στο έργο του, με λογικό αποτέλεσμα πολλά από αυτά να μη χωρέσουν. Επίσης, το φορμά του graphic novel με τους διαλόγους και τα κουτάκια (αν και δεν τα χρησιμοποιεί και πολύ) δεν είναι το πλέον κατάλληλο για να παρουσιάσει ικανοποιητικά όλους τους χαρακτήρες και όλα τα γεγονότα της εκατόχρονης υπόθεσης. Λαμβάνοντας υπ'όψιν αυτούς τους περιορισμούς, θεωρώ οτι έκανε πολύ καλή δουλειά, αν και σε μερικά σημεία παρουσιάζει ιδιαίτερα απλοϊκά τους κακούς ως κακούς, και τους εβραίους ως θύματα. Η εικονογράφησή του σίγουρα δεν είναι του επιπέδου του The Spirit ή των πρώτων graphic novels του, αν αναλογιστούμε όμως οτι το 2005 ο άνθρωπος ήταν... 87 ετών!, είναι απλά εξαιρετική. Το βασικότερο από όλα όμως είναι οτι το The Plot εκπληρώνει απόλυτα το λόγο ύπαρξής του, δηλαδή να καταγγείλει στο ευρύ κοινό αυτή την πολύ άσχημη και δυστυχώς πολύ βαθιά ριζωμένη ιστορική απάτη, με την ελπίδα να μπήξει επιτέλους μία σφήνα στην καρδιά αυτού του λογοτεχνικού "βρυκόλακα".

Διαβάστε Τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών στα ελληνικά.


Μερικά από τα εξώφυλλα των εκατοντάδων εκδόσεων των Πρωτοκόλλων από όλο τον κόσμο

Katsuhiro Otomo wins 2015 Angoulême

Ο δημιουργός του Akira κέρδισε το Grand Prix (Μεγάλο βραβείο) στο διασημότερο φεστιβάλ comics του κόσμου για τη συνολική προσφορά του στην 9η τέχνη

Στα τέλη Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους έλαβε χώρα το 42o ετήσιο διεθνές φεστιβάλ comics της Angoulême (Angoulême International Comics Festival), το μεγαλύτερο και πλέον περίβλεπτο φεστιβάλ του κόσμου των comics. Με εξέχουσες παρουσίες και εντυπωσιακές εκθέσεις, η Angoulême κάθε χρόνο συγκεντρώνει το ενδιαφέρον των απανταχού κομιξόφιλων, είτε αυτοί είναι απλοί αναγνώστες, είτε εκδότες, είτε δημιουργοί.

Η σημαντικότερη και πλέον αναμενόμενη στιγμή του κάθε φεστιβάλ είναι η απονομή του πολυπόθητου μεγάλου βραβείου (Grand Prix), το οποίο δίνεται σε έναν εν ζωή δημιουργό για τη συνολική προσφορά του στην 9η τέχνη. Και μάλιστα, αυτοί που ψηφίζουν είναι οι ίδιοι οι καλλιτέχνες, κάτι που προσδίδει επιπλέον κύρος στον νικητή.

Φέτος λοιπόν, όπως spoiler-ιασα στον τίτλο (ε, τί να κάνουμε, τίτλος είναι αυτός, δε μπορούμε να αφήνουμε μυστήριο), μεγάλος νικητής από την ψηφοφορία των συμμετεχόντων καλλιτεχνών του φεστιβάλ αναδείχθηκε ο μεγάλος ιάπωνας Katsuhiro Otomo, δημιουργός ενός από τα αδιαμφισβήτητα αριστουργήματα του σύμπαντος των 2 διαστάσεων, του sci-fi cyberpunk έπους Akira.

...

Ο Otomo κέρδισε τον μεγάλο Alan Moore, o οποίος δε νομίζω να στενοχωρήθηκε πολύ μιας και είναι χορτασμένος από βραβεία, και το βέλγο Hermann, δημιουργό των πολύ καλών σειρών Bernard Prince και Jeremiah. Ο ιάπωνας έγινε έτσι μόλις ο πέμπτος μη ευρωπαίος δημιουργός που κερδίζει το βραβείο, κάτι που αποδεικνύει οτι δεν έχουν άδικο όσοι κατηγορούν τους γάλλους για σωβινισμό. Μάλιστα, ήταν η τρίτη συνεχόμενη φορά που έμπαινε στους φιναλίστ για τη μεγάλη διάκριση, οπότε νομίζω οτι δικαίως ήταν και η "φαρμακερή". Πέρυσι νικητής ήταν ο αμερικανός Bill Watterson, δημιουργός της εξαιρετικής σειράς strips Calvin & Hobbes, με τους Otomo και Moore να φτάνουν στην πηγή αλλά να κορακιάζουν.

Και πρόπερσι, το 2013, για να κάνουμε και λίγο κουτσομπολιό, αναφέρω οτι είχε προκληθεί ένας μίνι σάλος όταν με φιναλίστ για το μεγάλο βραβείο τους Alan Moore, Katsuhiro Otomo, Akira Toriyama, Chris Ware και Willem, κέρδισε ... ο τελευταίος ! Και φυσικά, πρώτη ερώτηση όλων ήταν ... Ποιός ?
(ορίστε και το link: williem-wins-grand-prix-at-angouleme-amongst-some-muttering/)

Black Jack sealed chapter 028 - Finger

Ένα από τα περιβόητα "σφραγισμένα" κεφάλαια της σειράς Black Jack
          ή
O μεγάλος Osamu Tezuka αυτο-λογοκρίνεται (!!!?)

Η λογοκρισία σίγουρα αποτελεί ένα μελανό (και δυστυχώς μεγάλο) κεφάλαιο στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας, και γενικότερα του γραπτού λόγου. Από τις απεχθείς δαγκάνες της δεν έχει ξεφύγει ούτε ο κόσμος των comics, με αρκετές καταγεγραμμένες περιπτώσεις κυρίως στην Αμερική, λιγότερες στην Ιαπωνία, και ακόμη λιγότερες στην Ευρώπη. Από τη διαβόητη Comics Code Authority της δεκαετίας του 1950 που καταδυνάστευε τα αμερικάνικα comics μέχρι και το 2011 (!) έως την απαγόρευση της αναπαράστασης των τριχών της ήβης στα ιαπωνικά manga (!!!), η λογοκρισία έχει εμφανίσει πολλές φορές το άσχημο πρόσωπό της στο σύμπαν των 2 διαστάσεων, με πρόσχημα πάντα την προστασία των αθώων ψυχών των νεαρών αναγνωστών, και επιχειρήματα που πείθουν μόνο αφελείς ή υπερ-συντηρητικούς.

Η λογοκρισία κρίνεται "απαραίτητη" συνήθως για λόγους πολιτικούς (π.χ στην Αμερική ήταν ανεπίτρεπτο να παρουσιαστεί ένας κομμουνιστής ως καλός), ή κοινωνικούς (απαγόρευση της απεικόνισης ακραίας βίας ή σεξ - πάλι στην Αμερική), και επιβάλλεται από αρμόδιες επιτροπές, εξουσιοδοτημένες από το κράτος. Μία εξαιρετικά σπάνια κατηγορία είναι η αυτο-λογοκρισία, που συνήθως συμβαίνει για λόγους προσωπικούς, όπως δηλαδή συνέβη στην περίφημη σειρά Black Jack του θεού των manga Osamu Tezuka (1928-1989).

Η σειρά Black Jack έχει ως πρωταγωνιστή έναν ιδιοφυή αλλά χωρίς δίπλωμα χειρούργο, ο οποίος καλείται να αντιμετωπίσει τις πιο δύσκολες και σκοτεινές ιατρικές υποθέσεις, ζητώντας συνήθως αστρονομικά ποσά ως αμοιβή, αλλά κάνοντας αρκετές φορές εξαιρέσεις λόγω του βαθύ ανθρωπισμού του. Τα 243 αυτοτελή κεφάλαια της υπερ-επιτυχημένης σειράς (συνήθως 18-24 σελίδων) πρωτοδημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Weekly Shōnen Champion την περίοδο 1973-1983, έχοντας έκτοτε συλλεχθεί σε αρκετούς τόμους από 3 ιαπωνικές εκδοτικές (Akita, Shōnen Champion, Kodansha), και έχοντας μεταφραστεί στα αγγλικά από τις εταιρείες Viz και Vertical.

Από τα 243 αυτά κεφάλαια λοιπόν, υπάρχουν 23 που έχουν εξαιρεθεί μία ή περισσότερες φορές από τις πολλές διαφορετικές εκδόσεις της σειράς, συνήθως λόγω των παραπόνων που δεχόταν ο Tezuka από αναγνώστες που έπασχαν από την ίδια ασθένεια με την οποία ερχόταν αντιμέτωπος ο Black Jack στο εκάστοτε επεισόδιο. Από τα 23 excluded chapters, όπως ονομάζονται, υπάρχουν και 5 ακόμη πιο σπάνια και δυσεύρετα, τα λεγόμενα "σφραγισμένα" (sealed) και "ημι-σφραγισμένα" (semi-sealed). Τα κεφάλαια αυτά ασχολούνται με δύσκολες και αμφιλεγόμενες ιατρικές περιπτώσεις όπως ο εγκεφαλικός θάνατος (φυτο-ειδής κατάσταση) ή η λοβοτομή, και είχαν εγείρει αρκετές αντιδράσεις κατά την περίοδο της κυκλοφορίας τους. Tα 2 semi-sealed έχουν ανατυπωθεί κατά καιρούς, αλλά σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις (deluxe, ακριβές εκδόσεις ή ανθολογίες), ενώ τα 3 sealed δεν έχουν ανατυπωθεί ποτέ (!) μετά την πρώτη δημοσίευσή τους στο Weekly Shōnen Champion, έχοντας έτσι αποκτήσει cult status και μεγάλη συλλεκτική αξία.

Ένα από τα 3 sealed chapters είναι και το 028, με τίτλο "Finger", το οποίο όμως, αντιθέτως με τα υπόλοιπα 2, υπέστη αλλαγές από τον ίδιο τον Tezuka και ξανακυκλοφόρησε ως κεφάλαιο 227 με τίτλο "Print Proof", έχοντας συμπεριληφθεί στον 5ο τόμο της αγγλικής έκδοσης της Vertical.

Print Proof

Σε αυτό το κεφάλαιο, ο Black Jack συναντάει τον παιδικό του φίλο, Rokuro Makube, ο οποίος έχει εμφανιστεί και σε άλλα επεισόδια. Ο Rokuro είχε γεννηθεί με 6 δάχτυλα στα χέρια και τα πόδια (το Roku στα γιαπωνέζικα παραπέμπει στον αριθμό 6), με τον Black Jack να του αφαιρεί τα παραπανίσια άκρα πριν ακόμη μπει στην ιατρική σχολή. Τώρα, πολλά χρόνια μετά, ο παλιός του φίλος είναι μεγαλο-μαφιόζος, και ζητάει από τον ιδιοφυή χειρούργο να του αλλάξει όλα τα δάχτυλα με ενός από τα πρωτοπαλίκαρά του, για να μην αναγνωρίζει η αστυνομία τα αποτυπώματά του. Μετά την (πετυχημένη, ασφαλώς) εγχείριση, ο Rokuro σκοτώνει τον υπάλληλό του, και προσπαθεί να ξεφορτωθεί και τον ήρωά μας, ανεπιτυχώς όμως. Όταν συλλαμβάνεται από τις αρχές στο Παρίσι, οι αστυνομικοί δε μπορούν να ταυτοποιήσουν τα αποτυπώματά του, και φαίνεται οτι θα τους ξεγλιστρήσει. Τότε όμως καταφθάνει ένα δέμα από τον Black Jack που περιέχει τα 6α δάχτυλα των χεριών και των ποδιών του, και έτσι καταδικάζεται σε θάνατο.

(gossip alert !)

Το συγκεκριμένο κεφάλαιο δε "σφραγίστηκε" λόγω παραπόνων ή αμφισβήτησης, όπως τα περισσότερα sealed και semi-sealed, αλλά για να αλλαχτεί η εξέλιξη της σχέσης του Black Jack με τον Rokuro. Εκτός από το θέμα με τα 6 δάχτυλα που έχει αφαιρεθεί από το ανασκευασμένο κεφάλαιο, η σημαντικότερη διαφορά είναι οτι στο "Finger" ο Rokuro όντως προδίδει τον φίλο του και προσπαθεί να τον σκοτώσει, ενώ στο "Print Proof" φαίνεται οτι η δολοφονική απόπειρα δεν είχε διαταχθεί από τον ίδιο. Η σημαντική αυτή αλλαγή οφείλεται στα γεγονότα που βίωνε εκείνη την περίοδο στην προσωπική του ζωή ο Tezuka. Όταν έφτιαχνε το "Finger", η εταιρεία animation Mushi Productions που είχε ιδρύσει για να μεταφέρει τα manga του στην τηλεόραση ήταν στα πρόθυρα χρεωκοπίας και διάσπασης, κάτι που είχε αρνητικό αντίκτυπο στην ψυχολογία και την πίστη του καλλιτέχνη προς τους ανθρώπους. Τελικά αποχώρησε από την εταιρεία που είχε ο ίδιος ιδρύσει νιώθοντας προδομένος, και η Mushi Productions συνέχισε υπό άλλη διεύθυνση. Μετά από καιρό, όταν η πικρία και η στενοχώρια του είχε περάσει, αποφάσισε να αλλάξει από την ιστορία του την απαισιόδοξη παρουσίαση μιας φιλίας που διαλύεται. Βεβαίως ο Rokuro καταδικάζεται και πάλι σε θάνατο, όμως τουλάχιστον δεν πρόδωσε το φίλο του. Ε, κάτι είναι κι'αυτό, θα πεθάνει λίγο ελαφρύτερος !

Finger

Η πηγή για το Black Jack sealed chapter 028 - Finger

Δείτε όλα τα σφραγισμένα κεφάλαια (sealed chapters) της σειράς Black Jack