Sergio Toppi illustrations

Υπέροχες εικονογραφήσεις του ιταλού μαέστρου

Ο Sergio Toppi (1932-2012) ήταν ένας εξαιρετικός ιταλός δημιουργός comics και εικονογράφος, με τη χιλιοειπωμένη φράση "αναγνωρίστηκε μετά θάνατον" να χαρακτηρίζει πολύ ταιριαστά (και άδικα) την περίπτωσή του. Από τη δεκαετία του '70, όταν και ξεκίνησε την πλούσια καριέρα του, ο Toppi συνεργάστηκε με τα πιο γνωστά ιταλικά και ευρωπαϊκά περιοδικά, παραδίδοντας αμέτρητες σύντομες δουλειές και εικονογραφήσεις στη γνωστή, αγαπημένη του θεματολογία - ιστορία, μυθολογία, εθνογραφία, γεωγραφία, και άλλα σχετικά -ία. Στο χώρο των comics τα πιο γνωστά έργα του είναι τα Sharaz-De και The Collector, με το πρώτο να αποτελεί μία διασκευή των γνωστών αραβικών παραμυθιών "1.001 Νύχτες", και το δεύτερο τις περιπέτειες ενός τυχοδιώκτη που αναζητά ιστορικά κειμήλια ανά τον κόσμο.

Αν και πολύ ικανός και στην αφήγηση, ο Sergio Toppi ξεχώριζε πάντα, και συνεχίζει να ξεχωρίζει ακόμη για την άφθαστη εικονογραφική του ικανότητα και το αμέσως αναγνωρίσιμο, μαγευτικό καλλιτεχνικό του ύφος. Δάσκαλος τόσο στο ασπρόμαυρο όσο και το έγχρωμο, ο ιταλός δημιουργός γέμιζε τις σελίδες του με υπέροχα σχήματα, διακοσμητικά μοτίβα και "ζωντανές", τρεμάμενες κυματιστές γραμμές, χρησιμοποιώντας συγχρόνως πολύ αποτελεσματικά τους "κενούς" χώρους, με το τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό του να μας φέρνει αμέσως στο μυαλό έναν άλλο σπουδαίο εικονογράφο (ίσως τον σπουδαιότερο), τον μεγάλο Moebius.

.....

Ο Toppi χρησιμοποιούσε πολύ συχνά στα comics του εξαιρετικές ολοσέλιδες συνθέσεις με ελάχιστο ή και καθόλου διάλογο, καθιστώντας τες πολύ "συγγενικές" με τις εικονογραφήσεις που παραθέτουμε εδώ. Δεν είναι τυχαίο οτι η πλούσια καριέρα του ιταλού μαέστρου, που διήρκησε αρκετές δεκαετίες, ξεκίνησε από το χώρο της εικονογράφησης στα μέσα της δεκαετίας του 50, για να επεκταθεί και στα comics στις αρχές των 70s. Οι πρωτοποριακές για την εποχή συνθέσεις των σελίδων του απελευθέρωσαν τα comics από τη "φυλακή" των panels (των κουτιών των comics), και γενικά της παραδοσιακής στοιχειοθέτησης και διάταξης, δίνοντας στις δουλειές του μία πολύ φρέσκια δυναμική και πλαστικότητα.

Ιστορικά και πολεμικά δράματα, περιπέτειες για νεαρούς αναγνώστες σε ανεξερεύνητες γωνιές του πλανήτη, μυθολογικές και θρησκευτικές ιστορίες ... ο Toppi δημιούργησε αμέτρητες τέτοιες δουλειές για τα ιταλικά περιοδικά Corriere dei Ragazzi, Il Giornalino, Linus, Alter Alter, Corto Maltese, Sgt.Kirk και άλλα. Ταυτόχρονα όμως φιλοτεχνούσε παρόμοιες εικονογραφήσεις με ιστορικά και εθνογραφικά θέματα για εφηβικά περιοδικά, επιστημονικά εγχειρίδια, ακόμη και εγκυκλοπαίδειες.

Όπως αναφέραμε και στην αρχή της ανάρτησης, ο σπουδαίος αυτός ιταλός δημιουργός παρέμεινε τραγικά και άδικα υποτιμημένος κατά τη διάρκεια της ζωής του, μην προλαβαίνοντας καν να δεί την έκδοση του αριστουργήματός του Sharaz-De στα αγγλικά. Το καλλιτεχνικό αυτό "έγκλημα" άρχισε να επανορθώνεται με τις εκδόσεις των Sharaz-De και The Collector από την εταιρεία Archaia (2012 και 2013 αντίστοιχα), με τη συλλογή εικονογραφήσεων Scenes from the Bible να ακολουθεί. Ας ελπίσουμε η σημαντική, αν και καμιά 50αριά χρόνια αργοπορημένη, αυτή προσπάθεια να συνεχιστεί, και το παγκόσμιο κοινό να ανακαλύψει επιτέλους το μεγαλείο ενός από τους πραγματικούς ευρωπαίους μαέστρους της 9ης τέχνης.

Μερικά εξαιρετικά εξώφυλλα για το Sharaz-De

η Valentina του Guido Crepax και ο Corto Maltese του Hugo Pratt

... από την υπέροχη σειρά με κάρτες Ταρώ που φιλοτέχνησε ο Sergio Toppi

..

Γυναίκες (με επιρροές από Gustav Klimt)

Topo Maltese: a Disney parody for Corto's 50th birthday

Ο Corto Maltese γίνεται 50 χρονών και παρωδείται με αγάπη από την ιταλική Disney

Το 1967, στο περιοδικό Stg. Kirk που είχε ιδρύσει ο μαέστρος των ιταλικών fumetti (comics) Hugo Pratt, κυκλοφόρησε η θρυλική ιστορία Η Μπαλάντα της αλμυρής θάλασσας, η ιστορία δηλαδή στην οποία έκανε την πρώτη του εμφάνιση ο χαρακτήρας Corto Maltese. Την ίδια χρονιά, ο Giorgio Cavazzano σχεδίασε την πρώτη του ιστορία για την ιταλική Disney με πρωταγωνιστή τον Donald. Έκτοτε έχουν περάσει ακριβώς 50 χρόνια!

Αυτές λοιπόν οι δύο εξαιρετικές "πενηντάρες" θα συνδυαστούν πολύ όμορφα στην ιστορία Topo Maltese (Ο Μαλτέζος ποντικός) - Una ballata del topo salato (Η Μπαλάντα του αλμυρού ποντικού), που σχεδιάζει αυτή τη στιγμή ο Cavazzano με σκοπό να δημοσιευθεί στις αρχές Μαρτίου του 2017 στο ιστορικό Topolino (το ιταλικό Mickey Mouse), στο τεύχος #3197. Στην 80-σέλιδη αυτή, επική ιστορία ο διάσημος ποντικός θα αναλάβει (ασφαλώς) το ρόλο του Corto, ο Μαύρος Πητ θα είναι ο Rasputin, η Minnie θα υποδυθεί την Pandora και το Μαύρο Φάντασμα θα είναι ο Μοναχός.

Τη διασκευή επιμελήθηκε σεναριακά ο Bruno Enna, με μεγάλη εμπειρία σε διασκευές, καθώς έχει γράψει για λογαριασμό της Disney Italia παρωδίες του Dracula, του Frankenstein, των Doctor Jekyll And Mr. Hyde, μέχρι και του STAR TREK, κάποιες από τις οποίες έχουμε διαβάσει και στα ελληνικά. Το σχεδιαστικό κομμάτι έχει αναλάβει όπως είπαμε ο βετεράνος Giorgio Cavazzano, παλιός φίλος του μεγάλου Hugo Pratt (1927-1995), με την χαρακτηριστική "πλαστική" του γραμμή.

Μισός αιώνας λοιπόν έχει περάσει από την ιστορική εκείνη στιγμή που ο Rasputin βρήκε τον Corto δεμένο σε μία σχεδία και αφημένο να πεθάνει στη μέση του Ειρηνικού ωκεανού. Και σήμερα, με αφορμή αυτή τη σπουδαία επέτειο οι ιταλοί φίλοι μας αποδεικνύουν την αγάπη αλλά και τη νοσταλγία τους τόσο για τον ονειροπόλο ναυτικό με το σκουλαρίκι, όσο και για τον "πατέρα" του.

Ο Cavazzano δήλωσε πρόσφατα οτι αυτή ίσως να είναι η καλύτερη δουλειά που έχει κάνει ποτέ στην καριέρα του, και εγώ δε θα ήθελα να πιστέψω οτι η δήλωση ανήκει στην εκστρατεία εμπορικής προώθησης του Topolino #3197, αλλά οτι αποτελεί μία ειλικρινή και συγκινησιακά φορτισμένη ένδειξη αγάπης και θαυμασμού προς τον συμπατριώτη και φίλο του Hugo Pratt.

Και όλα αυτά συμβαίνουν μόλις ενάμιση χρόνο αφού κυκλοφόρησε η πολυαναμενόμενη, 13η ιστορία της κλασικής σειράς, Sous le soleil de minuit (Κάτω από τον ήλιο του μεσονυχτίου), το Σεπτέμβριο του 2015 από τη γαλλική Casterman. Το σχέδιο ήταν του Ruben Pellejero και το σενάριο του Juan Diaz Canales, γνωστού από το εξαιρετικό Blacksad, με την ιστορία να ξεκινά εκεί ακριβώς που τελειώνει Η Μπαλάντα της αλμυρής θάλασσας.

Βλέπουμε λοιπόν οτι ο υπερβολικά αγαπητός κύριος Maltese αρνείται πεισματικά να φύγει από την επικαιρότητα, και να δούμε πόσος καιρός θα περάσει μέχρι να δούμε και τους δύο αυτούς φόρους τιμής στο διάσημο ήρωα μεταφρασμένους στα αγγλικά, ή και στα ελληνικά.

When Valentina met Corto Maltese

Η ερωτική συνάντηση δύο θρύλων των ευρωπαϊκών comics

** Βασικά, για να είμαστε σωστοί, αναφέρω οτι ο τίτλος είναι παραπλανητικός. Η γιαγιά της Valentina είναι αυτή που συνάντησε τον Corto Maltese, όμως διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά της διάσημης εγγονής της **

Η όμορφη και αισθησιακή φωτογράφος Valentina του Guido Crepax και ο ονειροπόλος ναυτικός Corto Maltese του Hugo Pratt είναι δύο από τους πιο εμβληματικούς χαρακτήρες των ιταλικών, και δη των ευρωπαϊκών comics. Και, αν ο Pratt είναι ο απόλυτος μαέστρος και δάσκαλος της ιταλικής 9ης τέχνης, ο Crepax και ο Milo Manara είναι οι επόμενοι στη σειρά καλλιτέχνες που μπορούν να χαρακτηριστούν ως "μεγάλοι".

Ο Manara έχει κάνει πολλές φορές αναφορά στον αγαπημένο του δάσκαλο και στο διάσημο ήρωά του (π.χ HP and Giuseppe Bergman ή Corto Maltese tribute). Πρόσφατα ανακάλυψα οτι και ο Crepax αλλά και ο Hugo Pratt είχαν κάνει ανάλογες, τιμητικές αναφορές ο ένας στο σπουδαίο έργο του άλλου.

Ο λόγος που ο Guido Crepax (1933-2003) δεν τοποθετεί την ίδια τη διάσημη ηρωίδα του να συναντάει τον τυχοδιώκτη ναυτικό, αλλά τη γιαγιά της, είναι επειδή η Valentina διαθέτει ένα χαρακτηριστικό μοναδικό στον κόσμο των comics. Γερνάει !! Δημιουργημένη σα χαρακτήρας το 1965, η φωτογράφος από το Μιλάνο είχε εξ'αρχής ταυτότητα (!), με ημερομηνία γέννησης το 1942. Σε όλες τις μετέπειτα περιπέτειές της εμφανίζεται μεγαλύτερη σε ηλικία, με τη χρονολογική αλήθεια να τηρείται αυστηρότατα από το δημιουργό της. Ο Corto από την άλλη, μπορεί να μην εμφανίζεται γερασμένος, όμως το σύμπαν του είναι επίσης πολύ αυστηρά χρονολογικά καθορισμένο, και αρκετά παλιότερο. Δημιουργημένος σα χαρακτήρας από τον Hugo Pratt (1927-1995) το 1967, ο μαλτέζος ναυτικός γεννήθηκε το 1887, και οι περιπέτειές του διαδραματίζονται ως επί το πλείστον τη χρονική περίοδο 1900-1930. Οπότε, θα ήταν χρονολογικά αδύνατον να συναντηθούν οι δύο χαρακτήρες. Η γιαγιά πάντως της Valentina, Louise, λειτουργεί σαν alter ego της διάσημης εγγονής της, αφού είναι ολόιδιες στην όψη και διαθέτουν το ίδιο αδάμαστο πνεύμα και την ίδια, ακατάσχετη επιθυμία για ηδονή. Οπότε, είναι στην ουσία σαν να συναντιούνται όντως οι δύο πιο γνωστοί ήρωες στην ιστορία των ιταλικών comics. Ένα σπάνιο, ιστορικό crossover της ευρωπαϊκής 9ης τέχνης.

Την αρχή έκανε ο Pratt, ο οποίος, στη μαγευτική περιπέτεια του Corto Maltese Βενετσιάνικο Παραμύθι (Sirat Al Bunduqiyyah) που κυκλοφόρησε το 1977, τοποθετεί τον ήρωά του στη Βενετία του 1921, όπου μετά την πτώση του από μία ταράτσα καταλήγει σε ένα άγνωστο σπίτι. Εκεί, μία όμορφη κοπέλα με ένα χαρακτηριστικό, καρέ κούρεμα τον περιθάλπει και του συστήνεται ως Louise Brookszowyc από τη Βαρσοβία, πιο γνωστή με το όνομα "η ωραία του Μιλάνου" (πόλη όπου γεννήθηκε η Valentina). Και όντως, η Louise είναι η γιαγιά της Valentina, από την οποία η διάσημη εγγονή της μάλλον υιοθέτησε το σήμα-κατατεθέν κούρεμά της. (Ασφαλώς, είναι γνωστό οτι και οι δύο υιοθέτησαν το κούρεμα από την αμερικανίδα ηθοποιό Louise Brooks, την έμπνευση του Crepax για την ηρωίδα του). Σε αυτή τη φάση πάντως, οι δυο τους ανταλάσσουν απλά μερικές κουβέντες, και τίποτα δεν προϋποθέτει κάτι παραπάνω στη σχέση τους.

Έπειτα, τον Ιούλιο του 1978 o Crepax συνέχισε το... καλλιτεχνικό πινγκ-πονγκ, με τη δημοσίευση της ιστορίας που προχωράει τη σχέση μεταξύ των δύο ηρώων στο επόμενο επίπεδο, παρουσιάζοντάς την ως ξεκάθαρα ερωτική, κατά το προσφιλές του ύφος. Η ιστορία δημοσιεύθηκε στο γνωστό ιταλικό περιοδικό Linus των εκδόσεων Rizzoli με τίτλο Antropologia (δε χρειάζεται μετάφραση νομίζω). Η ίδια η συνάντηση δε έγινε το 1923 στη Βενετία, με τη μητέρα της Valentina να διηγείται την ιστορία στην κόρη της το 1957 στο Μιλάνο. Εδώ μαθαίνουμε οτι η Louise ήταν πόρνη, και οτι ήταν ερωτευμένη με τον Corto. Αλλά και αυτός δείχνει ένα πάθος και μία παραφορά απέναντί της που έρχονται σε αντίθεση με τη συνηθισμένη, κουλ και άνετη συμπεριφορά του. Φυσικά, ως αμετανόητος και αθεράπευτος τυχοδιώκτης, ο μαλτέζος ναυτικός πρέπει να φύγει, ανακοινώνοντάς το στη Louise σε μία δραματική σκηνή χωρισμού. Όμως, στο τέλος της ιστορίας, η μητέρα της Valentina κάνει μία αναφορά που αφήνει υπονούμενα οτι ίσως ο Corto να είναι... ο παππούς της !

Η ιστορία Antropologia συμπεριελήφθη και στην ιταλική ανθολογία του Guido Crepax, Erotica vol. 10 - Valentina nel metro (πρώτη εικόνα της ανάρτησης), που εκδόθηκε το 2015 στη γειτονική μας χώρα. Η ανθολογία περιλαμβάνει επίσης πολλές άλλες συναντήσεις της ηρωίδας με γνωστούς χαρακτήρες (crossovers), όπως τους Diabolik, Paulette των Wolinsky και Pichard, Barbarella, Flash Gordon, Mandrake, Dick Tracy, Fantastic Four, Prince Valiant, Tarzan, Jodelle του Guy Peellaert, l’Eternauta και Little Nemo του Winsor McCay.

Υπάρχει και μία ακόμη αναφορά στη σχέση της Louise με τον Corto, στην ιστορία Tango που εξέδοσε ο Hugo Pratt το 1985. Ο Corto Maltese βρίσκεται στο Buenos Aires της Αργεντινής το 1923, γυρεύοντας τη Louise που του είχε γράψει ένα γράμμα ζητώντας του βοήθεια. Δυστυχώς η Louise είναι νεκρή, σκοτωμένη από μία συμμορία μαστρωπείας με την οποία είχε μπλέξει, μαθαίνουμε όμως οτι είχε γεννήσει ήδη μία κόρη, τη μητέρα δηλαδή της Valentina. Όπως συνηθίζει, ο τυχοδιώκτης ναυτικός εκδικείται το θάνατό της και κανονίζει η κόρη της να καταλήξει σε ασφαλή χέρια. Φυσικά, όπως μάθαμε πρίν, αυτή η κόρη ίσως να είναι και δική του, όμως αυτό ο ίδιος δεν το γνωρίζει.

Οι δυο τους δε συναντιώνται ποτέ λοιπόν μέσα στις σελίδες του βιβλίου, μιας και η Louise έχει ήδη πεθάνει, βρίσκονται όμως μαζί στο υπέροχο εξώφυλλο που αποτελείται από κοντινά πλάνα ενός παθιασμένου tango ανάμεσα στον Corto και μίας γυναίκας με κοντό καρέ μαλλί. Το οτι αυτή είναι η Louise αποτελεί δική μου υπόθεση, όμως το βρίσκω αρκετά "ποιητικό" να είναι αυτή, και άρα αρκετά Hugo Pratt-ικό.

Αυτές ήταν λοιπόν οι συναντήσεις του Corto Maltese με τη Louise Brookszowyc, γιαγιά της Valentina, η οποία παίρνει τη θέση της εγγονής της στο υπέροχο αυτό crossover, για να γεφυρώσει το χρονολογικό κενό ανέμεσα στους χαρακτήρες που ο Hugo Pratt και ο Guido Crepax ήθελαν από καιρό να συνδυάσουν. Η ιδέα της Louise ήταν του δεύτερου, με τον ίδιο να αναλαμβάνει και να δημιουργήσει το μεγαλύτερο και πιο "ζουμερό" κεφάλαιο της σχέσης τους.

Για επίλογο άφησα ένα όμορφο ιστορικό ανέκδοτο του κόσμου των comics που νομίζω οτι δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό. Η Louise Brooks (1906-1985), μεγάλο αστέρι του βωβού κινηματογράφου και πρότυπο όπως προ-είπαμε του Guido Crepax για τη Valentina, είχε συχνή επικοινωνία μαζί του και δήλωνε υπερήφανη που αποτέλεσε τη μούσα του. Μάλιστα του έγραψε κάποια φορά οτι "ξεκίνησες τη Valentina το 1965, όταν μόλις είχε πεθάνει ο άντρας μου, σαν να ήθελες να με πάρεις μακριά". Το 1983 ο Hugo Pratt, επίσης μεγάλος θαυμαστής της, την επισκέφθηκε στο σπίτι της απροειδοποίητα και ανώνυμα. Προς μεγάλη του έκπληξη, βρίσκει εκεί το Βενετσιάνικο Παραμύθι του Corto Maltese, το έργο του δηλαδή που την περιέχει σαν ηρωίδα. Η Brooks φεύγει για λίγο από το δωμάτιο, και επιστρέφοντας τον βρίσκει με το βιβλίο στα χέρια. Του λέει οτι της το έστειλε ένας φίλος της από την Ιταλία, ο Guido Crepax, και οτι ο καλλιτέχνης που το έφτιαξε είναι πραγματικά προικισμένος. Τότε, ο Pratt της αποκαλύπτει οτι ο ίδιος είναι ο καλλιτέχνης.

Η αμερικανίδα ηθοποιός του βωβού κινηματογράφου Louise Brooks (1906-1985)