Understanding Manga

Ένα εγχειρίδιο ανάγνωσης manga από τον "φιλόσοφο" των comics, Scott McCloud

Ο Scott McCloud είναι ένας πολύ καλός αμερικανός δημιουργός comics. Επίσης είναι μελετητής των comics, θεωρητικός των comics και "φιλόσοφος" των comics, χωρίς όμως ποτέ να ξεχνάει την πρώτη και πιο σημαντική του ιδιότητα - αυτή του δημιουργού. Και φυσικά, όλες αυτές οι ιδιότητές του συνδυάστηκαν αρμονικά και επιτυχημένα στη δημιουργία των πιο εμβληματικών έργων του, την εξαιρετική τριλογία εγχειριδίων / δοκιμίων Understanding Comics (1996), Reinventing Comics (2000) και Making Comics (2006).

Την εν λόγω, 5-σέλιδη δουλειά Understanding Manga τη δημιούργησε ο McCloud το 1996, ως συμπλήρωμα στο Understanding Comics που είχε κυκλοφορήσει νωρίτερα την ίδια χρονιά. Δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο θρυλικό περιοδικό Wizard magazine, στο τεύχος του Απριλίου του 1996, και έπειτα ελαφρώς τροποποιημένο 10 χρόνια μετά, στο Making Comics.

Έχοντας λοιπόν ήδη παραδόσει εκτεταμένες και αναλυτικές οδηγίες ανάγνωσης και κατανόησης των comics στο σπουδαίο έργο του Understanding Comics, στο bonus αυτό κεφάλαιο ο McCloud επικεντρώνεται στα ιδιαίτερα εκείνα χαρακτηριστικά των manga, τα οποία είχε παρατηρήσει από το 1982 οτι απουσιάζουν από την αμερικάνικη σχολή. Από τις διάσημες motion lines που απεικονίζουν πολύ επιτυχημένα την κίνηση μέχρι τον εξπρεσσιονισμό στις εκφράσεις των προσώπων που εξωτερικεύει την ψυχολογική κατάσταση των χαρακτήρων, και από το μεγάλο μέγεθος της ιστορίας που επιτρέπει στον αναγνώστη να "μπεί" πιο εύκολα μέσα της μέχρι τις σιωπηλές σκηνές και τα αναλυτικά backgrounds, ο αμερικανός συνειδητοποιεί οτι υπάρχουν πολλές δυνατότητες του μέσου των comics που οι δυτικοί δεν είχαν μάθει ακόμη να εκμεταλλεύονται.

Και μάλιστα, μετά την ανάλυση αυτών των αφηγηματικών και εικονογραφικών τεχνικών που μόνο οι ιάπωνες χρησιμοποιούσαν μέχρι τότε, ο "φιλόσοφός" μας αποφαίνεται οτι αυτές μεγιστοποιούν τη δύναμη και τον αντίκτυπο μιας ιστορίας, κάτι που αποτελεί έναν από τους πρωταρχικούς στόχους ενός δημιουργού. Και καταλήγει στο λογικότατο συμπέρασμα οτι μέσω της ανταλλαγής ιδεών μεταξύ διαφορετικών κουλτούρων - η οποία ήδη έχει αρχίσει να συντελείται στον κόσμο των comics, μπορούν να προκύψουν πολύ ενδιαφέροντα πράγματα.

Ο Scott McCloud επιστρέφει

THE SCULPTOR, η νέα δουλειά του "φιλόσοφου" των comics, Scott McCloud

Ο Scott McCloud είναι παγκοσμίως γνωστός και σεβαστός στον κόσμο των comics ως o δημιουργός των εξαιρετικών εγχειριδίων/μελετών Understanding Comics (1993), Re-inventing Comics (2000) και Making Comics (2006). Έχοντας περάσει τα τελευταία πολλά χρόνια γράφοντας εργασίες και φτιάχνοντας πολύ μικρές ιστορίες στο internet ή σε περιοδικά, αποτελεί ένα πολύ σημαντικό νέο το οτι ο σπουδαίος θεωρητικός της 9ης τέχνης επιστρέφει στη δημιουργία "μεγάλου μήκους" comics. Και μάλιστα, η ήδη πολυαναμενόμενη επιστροφή θα συντελεστεί με ένα έργο μυθοπλασίας, κάτι που έχει να επιχειρήσει από το μακρινό 1998. Το καινούριο graphic novel του λοιπόν θα κυκλοφορήσει το Φεβρουάριο του 2015 από την εταιρεία First Second με τίτλο The Sculptor.

Φυσικά, αφού μιλάμε για τον Scott McCloud, όταν λέμε μυθοπλασία δεν εννοούμε δράκους, zombies και εξωγήινους, αλλά για μια ιστορία που διαλογίζεται πάνω στις έννοιες του έρωτα, της ζωής και της τέχνης.

Πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο David Smith, ένας καλλιτέχνης 25 χρονών που βρίσκεται σε δημιουργικό τέλμα. Η συνωνυμία του με τον David Smith, το διάσημο γλύπτη (υπαρκτό πρόσωπο, 1906-1965) κάνει τα πράγματα ακόμη χειρότερα, μιας και νιώθει οτι θα είναι για πάντα "ο άλλος David Smith". Τότε όμως συναντάει το θάνατο (με τη μορφή ενός πεθαμένου θείου του), και κλείνει μαζί του μία περίεργη, όσο και ανίερη συμφωνία. Με αντάλλαγμα τη ζωή του, ο χάρος του δίνει την ικανότητα να σκαλίσει ο,τιδήποτε σκεφτεί με τα ίδια του τα χέρια, έχοντας όμως μόνο 200 ημέρες για να αφήσει στον κόσμο το δημιουργικό του στίγμα. Όμως, μόλις την 11η μέρα του... κυριολεκτικού αυτού deadline θα συναντήσει τον αληθινό έρωτα και θα αναγκαστεί να αναθεωρήσει τί πραγματικά θέλει από τη ζωή και την τέχνη του.

Ο McCloud έχει δηλώσει οτι η βασική σεναριακή ιδέα υπήρχε στο μυαλό του σχεδόν για 30 χρόνια, όμως μόλις τα τελευταία 5 κατάφερε να βρεί χρόνο για να τη γράψει και να τη σχεδιάσει. Παρά το φανταστικό στοιχείο, είναι στην ουσία μία καθημερινή ιστορία, με δόσεις ρομάντζου και φιλοσοφικών αναζητήσεων (πολύ Woody Allen μου ακούγεται και γουστάρω). Ο ήρωας λειτουργεί εν μέρει και σαν alter ego του δημιουργού, ο οποίος ομολογεί οτι μοιράζεται αρκετές από τις ανησυχίες της απόρριψης και της διαχρονικότητας που απασχολούν λίγο-πολύ όλους τους καλλιτέχνες. Αλλά και ο βασικός γυναικείος χαρακτήρας του έργου, Meg, είναι εμπνευσμένος από τη σύζυγο και μούσα του McCloud, Ivy.

Με δεδομένα λοιπόν το μέχρι τώρα έργο του μεγάλου αυτού θεωρητικού των comics, την τελειομανία του και την επιθυμία του για διαρκή πειραματισμό και ανανέωση του μέσου, οι προσδοκίες για αυτή την ιστορία του που θυμίζει Faust και μιλάει για το αντίτιμο του καλλιτεχνικού μεγαλείου έχουν ανέβει πολύ ψηλά, με τον ίδιο να αντιμετωπίζει την επιστροφή του σαν ένα μεγάλο στοίχημα. Ελπίζω μόνο να μην έκανε και αυτός καμιά περίεργη συμφωνία ...

Understanding Comics στα ελληνικά

Εεεεε - πιιιιιι - τέεεεεε - λουουουους !

Το καλύτερο πράγμα στο φετινό, πολύ καλό Comicdom con ήταν για μένα η πρώτη κυκλοφορία στα ελληνικά του εξαιρετικού graphic novel Understanding Comics του σπουδαίου μελετητή και θεωρητικού των comics Scott McCloud, με τίτλο Κατανοώντας τα Κόμικς - Η αόρατη τέχνη. Ένα βιβλίο-ανατομία για την τέχνη των comics, μία πολύ απαιτητική όσο και διορατική μελέτη πάνω στον ορισμό, την ιστορία και τα στοιχεία που απαρτίζουν την αγαπημένη μας τέχνη.

Το μακρινό 1993 λοιπόν, ο νεαρός τότε αμερικανός κομίστας Scott McCloud, έχοντας μόλις αρχίσει να γίνεται γνωστός μέσω της σειράς του ZOT, ανέλαβε ένα πολύ δύσκολο όσο και παράτολμο εγχείρημα - να κάνει ένα αναλυτικό δοκίμιο για τα comics, κάτι που μόνο ο τεράστιος Will Eisner είχε επιχειρήσει στο παρελθόν με το βιβλίο του Comics and Sequential Art (1985). Και μάλιστα, ο McCloud προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, αφού αποφάσισε το δοκίμιό του για τα comics να είναι ... σε μορφή comics !

Χρησιμοποιώντας μία καρτουνίστικη εκδοχή του εαυτού του ως αφηγητή (και υπάρχει λόγος για αυτό), ο δημιουργός περπατάει ανάμεσα στις σελίδες του και μας μιλάει για τη μορφή τέχνης των comics, τη σχέση τους με τις άλλες τέχνες, πώς λειτουργούν και πώς τα αντιλαμβάνεται το μυαλό μας, τί είναι ικανά να επιτύχουν, ποιά είναι τα στοιχεία που τα απαρτίζουν και ποιά είναι η "γλώσσα" τους, πάντα με ένα (σχετικά) απλό λεξιλόγιο και άφθονα παραδείγματα από δουλειές μεγάλων καλλιτεχνών για καλύτερη κατανόηση. Μαθαίνουμε για έννοιες που ίσως να μην είχαμε σκεφτεί καν, όπως την περίφημη θεωρία του McCloud για το "τί συμβαίνει στον κενό χώρο ανάμεσα στα panels (τα καρέ)", για τη λειτουργία της ολοκλήρωσης που διενεργείται στο μυαλό μας και μας επιτρέπει να συνθέτουμε τις στατικές εικόνες σε μια ενιαία ιστορία, για το πώς λειτουργεί ο χρόνος, το χρώμα και η κίνηση στα comics, για τη διάδραση εικόνων και λέξεων, το γιατί τα βρίσκουμε τόσο ελκυστικά, και πολλά ακόμη πολύ πολύ ενδιαφέροντα πράγματα.

Νομίζω οτι δεν είναι υπερβολή αυτό που διατείνεται το εκδοτικό σημείωμα της αμερικάνικης έκδοσης του 1993, οτι "μετά το Understanding Comics, ποτέ δε θα ξαναδιαβάσετε comics με τον ίδιο τρόπο". Από την προσωπική μου εμπειρία πάντως, μπορώ να πω οτι ισχύει. Θυμάμαι οτι είχα πάθει πολιτισμικό σοκ όταν το είχα διαβάσει πρίν χρόνια. Και σίγουρα στα ελληνικά θα είναι μεγαλύτερος ο αντίκτυπος, αφού το αγγλικό κείμενο περιέχει μερικές δύσκολες έννοιες και ορισμούς και απαιτεί πολύ καλή γνώση της γλώσσας.

Όπως αναφέρουν οι εκδόσεις Webcomics που πήραν τη "γενναία" απόφαση να μεταφράσουν ένα από τα σημαντικότερα graphic novels που έχουν κυκλοφορήσει ποτέ "Οι εκδόσεις Webcomics σε συνεργασία με τον εκδοτικό κολοσσό Harper Collins έχουν την τιμή να παρουσιάζουν για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα από τα καλύτερα βιβλία για τα κόμικς, σε… κόμικς!".

Άντε, καιρός ήταν ! Μετά λοιπόν το Understanding Comics (1993), να παίρνουν σειρά και τα 2 επόμενα, αντιστοίχως αξιόλογα και σημαντικά βιβλία του McCloud, Reinventing Comics (2000) και Making Comics (2006), όπως φυσικά τόσα και τόσα άλλα αριστουργήματα της 9ης τέχνης που παραμένουν αμετάφραστα, και άρα απρόσιτα σε ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού κοινού.

Το Google τιμάει τον Will Eisner

Στις 6 Μαρτίου ήταν τα γενέθλια του θρύλου των comics Will Eisner, ο οποίος, αν ζούσε ακόμη, θα γινόταν 94 χρονών. Έτσι, το Google, κατά τη γνωστή του τακτική να αλλάζει το λογότυπό του ανάλογα με γιορτές και επετείους ανά τον κόσμο (Google Doodles), αποφάσισε να τιμήσει τον τεράστιο κομίστα, ο οποίος μάλιστα ήταν ο πρώτος που συνήθιζε να αλλοιώνει γραφικά το λογότυπο των comics του. Ο Eisner (1917-2005) είναι γνωστός περισσότερο για το comic strip της δεκαετίας του 40 The Spirit (κάτι που φαίνεται καθαρά και στην εικόνα), αλλά και ως ο πατέρας του φορμά που σήμερα ονομάζουμε graphic novel, με το A contract with God Trilogy του 1978. Διόλου τυχαία, το μεγαλύτερο βραβείο του κόσμου των comics (το αντίστοιχο Oscar δηλαδή) ονομάζεται βραβείο Eisner.

Ο Scott McCloud, θεωρητικός και "φιλόσοφος" των comics, έγραψε ένα ωραίο κείμενο ως φόρο τιμής στον μέντορά του στο blog του google, κάνοντας μια μικρή ανασκόπηση της τεράστιας καριέρας του. Επίσης (άσχετο με τον Eisner, αλλά σχετικό με τον McCloud και το Google), ο McCloud έχει φιλοτεχνήσει ένα πολύ όμορφα δομημένο webcomic / εγχειρίδιο για το Google chrome, τον browser της γνωστής εταιρείας. Φυσικά, ως συγγραφέας των φανταστικών εγχειριδίων / δοκιμίων για τα comics "Understanding Comics" (1996), "Reinventing Comics" (2000) και "Making Comics" (2006), κάτι τέτοιο ήταν βούτυρο στο ψωμί του σημαντικού αυτού δημιουργού και στοχαστή.

happy birthday Will Eisner @ google blog
Scott McCloud's google chrome comic