V for Vendetta

Το αναρχικό αριστούργημα του Alan Moore

Το V for Vendetta το ξέρουν και οι πέτρες. Κι όχι μόνο οι πέτρες, αλλά και τα ξύλα τα απελέκητα, οι κουτσές Μαρίες και οι κουτσοί, στραβοί του Αγίου Παντελεήμονα. Φυσικά, αυτό που ξέρουν είναι την κινηματογραφική μεταφορά του υπέροχου graphic novel των Alan Moore - David Lloyd, και πολύ περισσότερο τη μάσκα του πρωταγωνιστή, η οποία έχει μετατραπεί από μόνη της σε σύμβολο της pop κουλτούρας αλλά και της "επανάστασης". Όμως σε αυτή την ανάρτηση (και γενικά σε αυτό το blog) ασχολούμαστε μόνο με comics, οπότε θα μιλήσουμε για το πρωτότυπο έργο-ορόσημο της 9ης τέχνης.

Το αριστουργηματικό έργο των Moore - Lloyd λοιπόν είναι μία δυστοπική καταγραφή ενός ζοφερού μέλλοντος, μία αναπαράσταση της σύγκρουσης ενός απολυταρχικού καθεστώτος με έναν αναρχικό, μασκοφορεμένο αντιστασιακό. Δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες και ασπρόμαυρη μορφή στη βρετανική ανθολογία comics Warrior, από το 1982 έως το 1985, όταν και οι εκδότες σταμάτησαν την κυκλοφορία του περιοδικού. Το 1988 η DC Comics επανακυκλοφόρησε τα ήδη υπάρχοντα τεύχη έγχρωμα, και συνέχισε την έκδοση μέχρι την ολοκλήρωση της ιστορίας.

Πρόλογος

To V for Vendetta είναι ένα από τα αριστουργήματα του Alan Moore, και αυτό από μόνο του λέει πολλά. Συγκαταλέγεται στις 2-3 καλύτερες δουλειές του, ακολουθώντας κατά πόδας το θεωρούμενο από όλους ανεξαιρέτως ως κορυφαίο έργο του - το εκπληκτικό FROM HELL. Αποτέλεσε την πρώτη σημαντική δουλειά του superstar συγγραφέα που περιείχε τα πολλά επίπεδα αφήγησης και διασταυρούμενων sub-plots (μικρές ιστορίες μέσα στην κεντρική υπόθεση) που θα διαμόρφωναν το προσωπικό του στίγμα στις μετέπειτα μεγάλες επιτυχίες του (From Hell, Watchmen, ...). Περνώντας πολλά στάδια μέχρι να συμφωνήσουν οι συντελεστές στην τελική μορφή του, και με επιρροές από βρετανικά υπερηρωικά comics, δυστοπική λογοτεχνία (π.χ το 1984 του George Orwell), αναρχική φιλοσοφία, Shakespeare αλλά και... την κυβέρνηση της Margaret Thatcher, το V for Vendetta βρίθει κοινωνικο-πολιτικών νοημάτων και συμβολισμών, παραμένοντας τραγικά επίκαιρο μέχρι και τις μέρες μας.

Η υπόθεση
(περιέχει spoilers)

To V for Vendetta διαδραματίζεται στην Αγγλία του κοντινού μέλλοντος (δεκαετία του '90), έπειτα από έναν τρομακτικό πόλεμο και μία, παρ'ολίγον ολοκληρωτική, πυρηνική καταστροφή. Η χώρα κυβερνιέται απολυταρχικά από το νόμιμα εκλεγμένο κόμμα Norsefire, το οποίο ελέγχει κάθε πτυχή της ζωής των πολιτών μέσω των 6 βασικών κρατικών υπηρεσιών (The Eye, The Ear, The Nose, The Mouth, The Finger, The Head). Με πρόσχημα την προστασία και ασφάλεια των πολιτών, το Norsefire ασκεί απόλυτη εξουσία, με την προπαγάνδα, τη λογοκρισία, τη απαγόρευση κυκλοφορίας, την αστυνομοκρατία, τις φυλετικές διακρίσεις, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να αποτελούν καθημερινά φαινόμενα.

Σε όλο αυτό το δυστοπικό σκηνικό, ένας μυστηριώδης μασκοφόρος εκδικητής κάνει την εμφάνισή του στο Λονδίνο στις 5 Νοεμβρίου του 1997, ημέρα κατά την οποία στην Αγγλία γιορτάζεται η σύλληψη του Guy Fawkes, ενός αμφιλεγόμενου προδότη / επαναστάτη της βρετανικής ιστορίας. Ο εκδικητής, που ονομάζεται απλά V και φοράει μία μάσκα του Guy Fawkes και ενδυμασία της εποχής που έζησε (17ος αιώνας), σώζει τη 16χρονη Evey Hammond από τα χέρια μιας ομάδας της κρατικής μυστικής αστυνομίας, The Finger. Ο V παίρνει την Evey υπό την προστασία του και την οδηγεί στη μυστική του κρύπτη, The Shadow Gallery, όπου θα ξεκινήσει μία μακρά περίοδο πολιτικών και φιλοσοφικών συζητήσεων με σκοπό την "επιμόρφωσή" της. Ταυτόχρονα, θα διαπράττει διάφορες "τρομοκρατικές" επιθέσεις εναντίον του καθεστώτος, όπως την ανατίναξη του Κοινοβουλίου, με σκοπό την εξόντωση των κεφαλών των 6 κρατικών υπηρεσιών αλλά και την αφύπνιση των φοβισμένων πολιτών.

Μετά τις πρώτες επιθέσεις του V, ο Eric Finch, επικεφαλής της "κανονικής" αστυνομίας The Nose, ξεκινάει να ψάχνει την ταυτότητα του μυστηριώδη τρομοκράτη. Θα ανακαλύψει οτι ο V ήταν κλεισμένος σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης κοντά στο Larkhill όπου διενεργούνταν απάνθρωπα πειράματα πάνω στους τροφίμους, όμως κατάφερε να διαφύγει. Αυτές οι αποκαλύψεις θα ανησυχήσουν ιδιαίτερα τον Adam Susan, ανώτατο στέλεχος του Norsefire και επικεφαλής την κεντρικής υπηρεσίας The Head, ο οποίος μέσω του πολύπλοκου υπολογιστικού συστήματος Fate ελέγχει όλες τις δραστηριότητες του κόμματος. O V θα συνεχίσει τις εκκαθαρίσεις αλλά και την προσπάθεια να ξυπνήσει τους αποχαυνωμένους πολίτες, με μία τολμηρή κατάληψη του The Mouth, κέντρου προπαγάνδας του καθεστώτος, από όπου θα απευθύνει το ιδεολογικό του μανιφέστο στις τηλεοράσεις όλης της Αγγλίας.

Ο κόσμος θα αρχίσει να αφυπνίζεται, θα ξεσπάσουν λαϊκές κινητοποιήσεις, ο κλοιός του Finch γύρω από τον V θα αρχίσει να στενεύει, τα ανώτερα μέλη του Norsefire θα δολοπλοκούν συνεχώς ο ένας εναντίον του άλλου, και η Evey θα προσπαθήσει να ξαναφτιάξει την κατεστραμμένη ζωή της. Τα γεγονότα θα κλιμακωθούν σε ένα αποκαλυπτικό φινάλε, με καταλύτη όλου του σχεδίου του V να αποδεικνύεται οτι είναι... η ίδια η Evey. Η τελική επιλογή θα είναι δική της, αλλά και ολόκληρου του αγγλικού λαού. Θα επιλέξουν μία αβέβαιη αλλά ελεύθερη ζωή, ή τη σιγουριά των αλυσίδων τους ?

Ανάλυση

Για να κατανοήσουμε καλύτερα την ιστορία και τα πολλά, όπως συνηθίζει ο μεγάλος Alan Moore, επίπεδα που αυτή περιέχει, πρέπει πρώτα να λάβουμε υπ'όψιν το κοινωνικό και πολιτικό υπόβαθρο από το οποίο προήλθε. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Αγγλία κυβερνιόταν με σιδηρά πυγμή από το συντηρητικό κόμμα της Margaret Thatcher, η οποία ασφαλώς και δεν πήρε τυχαία το προσωνύμιο "Σιδηρά κυρία". Φλερτάροντας με τον ολοκληρωτισμό, η Thatcher είχε πετσοκόψει εργασιακά δικαιώματα, κοινωνικές παροχές και ατομικές ελευθερίες, αντιμετωπίζοντας κάθε αντίσταση από τους πολίτες με χαρακτηριστική σκληρότητα. Τα σχέδιά της να εξαλείψει την ομοφυλοφιλία, αλλά και να φτιάξει στρατόπεδα συγκέντρωσης για τους φορείς του AIDS είχαν εξωθήσει τον Moore να δηλώσει οτι σκέφτεται σοβαρά να εγκαταλείψει τη χώρα. Δε χρειάζεται ιδιαίτερη σκέψη για να καταλάβουμε οτι το φασιστικό καθεστώς Norsefire της ιστορίας μας είναι μία, ασφαλώς υπερβολικά δοσμένη, εικόνα της κυβέρνησης της Μαργαριτούλας.

Όπως έκανε πρίν από αυτόν ο George Orwell στο 1984 και ο Aldous Huxley στο Brave New World, ο Alan Moore μας προειδοποιεί για το τί συμβαίνει (ξανά και ξανά) όταν ένα υπερβολικά συντηρητικό κόμμα παίρνει την εξουσία, και όταν ο απλός κόσμος υποκύπτει στο φόβο και τις ανασφάλειές του, επιτρέποντας σε αυτόν που τον κυβερνάει να αποκτήσει απόλυτη εξουσία πάνω του. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε οτι και το Norsefire, και η Thatcher αλλά και... ο Hitler απέκτησαν νόμιμα την εξουσία, με τον Moore να πετάει το μπαλάκι (την ευθύνη δηλαδή) στους ψηφοφόρους. Ο οξυδερκής συγγραφέας θεωρεί υπαίτιο τον απλό πολίτη, από τη φοβισμένη, άνευρη και υπνωτισμένη συμπεριφορά του οποίου ξεπηδάει κάθε φασιστικό καθεστώς. Και φυσικά, έχει απόλυτο δίκιο. Μάλιστα, ο ίδιος έχει παραδεχθεί οτι είναι αφελής η υπόθεσή του (στην ιστορία) οτι θα χρειαζόταν κάτι τόσο μελοδραματικό όσο μία παρ'ολίγον πυρηνική καταστροφή για να κατρακυλήσει η Αγγλία προς το φασισμό.

Βεβαίως, όσο ξεκάθαρα και αν είναι τα αισθήματα του Moore προς το φασισμό (και καλά κάνει), δεν υποκύπτει στον πειρασμό να νουθετήσει, να πεί στους αναγνώστες ποιό είναι το σωστό και ποιό το λάθος. Τα κίνητρα του V δε γίνονται ποτέ απολύτως σαφή, και η ταύτισή του με την αναρχία δεν είναι απόλυτη. Η στάση του επαναστάτη εκδικητή δείχνει μεν την απόρριψη κάθε μορφής εξουσίας που πρεσβεύει η αναρχία, όμως οι πράξεις του ενέχουν και μία δόση ακριβώς αυτού που πολεμάει. Είναι οι πράξεις του σωστές και δικαιολογημένες ? Τί τον καθιστά άξιο να κρίνει και να αποδίδει τη δικαιοσύνη (του) τόσο απόλυτα ? Είναι εν τέλει λογικός, ή ψυχοπαθής ? Αυτά είναι μόνο μερικά από τα βασικά ερωτήματα που ο συγγραφέας αφήνει έξυπνα χωρίς απάντηση, δίνοντάς μας όπως συνηθίζει άφθονη τροφή για σκέψη. Όχι όμως μασημένη. Πρέπει να τη μασήσουμε μόνοι μας.

Ο Guy Fawkes

Ο Guy Fawkes είναι η άκρως αμφιλεγόμενη κεντρική φιγούρα ενός πασίγνωστου περιστατικού της αγγλικής ιστορίας που έμεινε διαβόητο ως η Συνωμοσία της πυρίτιδας (The Gunpowder Plot). Στις 5 Νοεμβρίου του 1605 (Remember, remember the 5th of November) μία ομάδα καθολικών με αρχηγό τον Robert Catesby σχεδίαζε να ανατρέψει τον προτεστάντη βασιλιά James και να εγκαθιδρύσει μία καθολική κυβέρνηση. Το σχέδιο ήταν να ανατινάξουν ολόκληρη τη βουλή των λόρδων κατά την πρώτη συνεδρίαση της χρονιάς, έχοντας τοποθετήσει πολλά βαρέλια με πυρίτιδα σε ένα κελάρι κάτω από το κοινοβούλιο. Ο Fawkes, που είχε τη μεγαλύτερη στρατιωτική πείρα ανάμεσα στους συνωμότες, τέθηκε επικεφαλής της επιχείρησης. Ένα ανώνυμο γράμμα όμως προς ένα μέλος της βουλής αποκάλυψε όλη τη συνωμοσία. Ο Fawkes ανακαλύφθηκε να φυλάει την πυρίτιδα το πρωί της ημέρας της επιχείρησης, συνελήφθη, βασανίστηκε και τελικά ομολόγησε τους συνεργούς του. Όλοι οι εμπλεκόμενοι κρεμάστηκαν και έπειτα διαμελίστηκαν προς παραδειγματισμό.

Μέχρι και σήμερα, κάθε χρόνο η 5η Νοεμβρίου γιορτάζεται στην Αγγλία ως η νύχτα του Guy Fawkes με πυροτεχνήματα και κάψιμο ομοιωμάτων του καθολικού συνωμότη, το όνομα του οποίου είναι συνώνυμο της προδοσίας στα βρεττανικά νησιά. Τα τελευταία χρόνια όμως, με την πιο ελεύθερη έκφραση αντίθετων φωνών προς τα ανάκτορα και το κοινοβούλιο, η εικόνα του έχει αλλάξει στο μυαλό πολλών ανθρώπων, από εκείνη του ραδιούργου προδότη σε αυτή του ρομαντικού επαναστάτη και ιδεαλιστή που θυσιάστηκε για τα πιστεύω του. Ενδεικτική είναι η γνωστή στην Αγγλία φράση οτι "Ο Guy Fawkes είναι ο τελευταίος άνθρωπος που μπήκε στο κοινοβούλιο με έντιμες προθέσεις". Η αλήθεια, όπως συνήθως, βρίσκεται κάπου ανάμεσα, πάντως ο τρόπος που χρησιμοποιήθηκε η φιγούρα του στα χέρια των Moore-Lloyd προάγει αναμφισβήτητα τη δεύτερη άποψη.

...
Η μάσκα

Η ιδέα να φιγουράρει ο επαναστάτης ήρωας της ιστορίας ως Guy Fawkes ανήκει στον David Lloyd, μία πρόταση την οποία λάτρεψε ο Moore από την πρώτη στιγμή. Η μάσκα του Guy Fawkes που φοράει ο V όμως, δεν αποτελεί σχεδιαστικό εύρημα του Lloyd όπως ίσως νομίζατε, μιας και χρησιμοποιείται εδώ και εκατοντάδες χρόνια στην Αγγλία κατά τους εορτασμούς της Guy Fawkes night. Η εκδοχή της μάσκας του Lloyd όμως, η οποία έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό ιδιαίτερα μέσω της ταινίας του 2005, έχει έκτοτε αποκτήσει μία δική της ζωή και σημασία, ξεπερνώντας κατά πολύ τα όρια της 9ης αλλά και της 7ης τέχνης. Έχει χρησιμοποιηθεί σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης ως σύμβολο αντίστασης των απλών πολιτών εναντίον των δεινών της παγκοσμιοποίησης και της οικονομικής κρίσης, πρωταγωνιστώντας σε πολυάριθμες λαϊκές κινητοποιήσεις. Και ιδιαίτερα μετά την υιοθέτησή της από την ομάδα των hackers-ακτιβιστών Anonymous, η πασίγνωστη πλέον μάσκα έχει εξασφαλίσει τη θέση της στο πάνθεον των διαχρονικών "επαναστατικών" συμβόλων.

Μία ενδιαφέρουσα πληροφορία βεβαίως είναι οτι η μάσκα αποτελεί ένα από τα best seller αντικείμενα του amazon, πουλώντας εκατοντάδες χιλιάδες κομμάτια κάθε χρόνο. Και ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το οτι τα δικαιώματα (copyright) του νεοφώτιστου συμβόλου της pop κουλτούρας τα έχει η εταιρεία Time Warner, η παραγωγός εταιρεία της κινηματογραφικής ταινίας του 2005 δηλαδή. Και πριν αρχίσω τις αμπελο-φιλοσοφίες γύρω από το οτι πλέον, ακόμη και η επανάσταση έχει γίνει εμπόριο, μπορείτε να διαβάσετε αν θέλετε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που εκφράζει μία τελείως διαφορετική άποψη για τη δημοφιλή, εκλαϊκευμένη εικόνα του Guy Fawkes και τη "συμβολο-ποίηση" του ίδιου και της μάσκας του. Ο τίτλος τα λέει όλα - Αινίγματα για μελλοντικούς ιστορικούς: Θυμήσου να ξεχάσεις ότι δεν θυμάσαι τίποτα

Η ταινία

Όπως προείπαμε, το αριστούργημα των Moore-Lloyd έχει μεταφερθεί και στη μεγάλη οθόνη σε σκηνοθεσία του James McTeigue (V for Venetta, 2005), ευτυχώς με αρκετά αξιόλογα αποτελέσματα αν και, όπως συνήθως, με αρκετές διαφορές από το πρωτότυπο έργο. Εκτός από την αναμενόμενη απλοποίηση αρκετών χαρακτήρων και καταστάσεων λόγω της κατανοητής έλλειψης χρόνου, αλλά και της... μοντερνοποίησης της κοινωνικο-πολιτικής ατμόσφαιρας ώστε να ταιριάζει στο αντίστοιχο πλαίσιο του 2005, το σενάριο των αδελφών Wachowski (Matrix) έχει μειώσει δραστικά τις... ακρότητες των πολιτικών αντιλήψεων του Moore που υπάρχουν παντού στο αυθεντικό σενάριο. Ο μεγάλος άγγλος συγγραφέας έχει τοποθετήσει στο επίκεντρο της ιστορίας του τη σύγκρουση του φασισμού με την αναρχία, με την κυριολεκτική σημασία των δύο αυτών πολιτικών ιδεολογιών. Τα αμερικανάκια από την άλλη, στη διασκευή τους έχουν "λειάνει τις αιχμηρές άκρες" (αμερικάνικη φράση), έχουν ωραιοποιήσει αρκετά τον κεντρικό ήρωα και έχουν πετάξει και λίγο love story εκεί που δεν υπήρχε. Πάντως, ευτυχώς, σε καμία περίπτωση το αποτέλεσμα δε μπορεί να θεωρηθεί "αμερικανιά". Αμερικανιούλα, ίσως.

Ασφαλώς, όπως έχει συμβεί με όλες τις μεταφορές έργων του Moore στον κινηματογράφο, ο ίδιος ο συγγραφέας δεν έμεινε ικανοποιημένος από το τελικό αποτέλεσμα, απαιτώντας κάθε φορά να μη γίνονται αλλοιώσεις του ύφους των πρωτότυπων έργων του. Και φυσικά, δεν εισακούστηκε ούτε μία φορά. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωσή του για το screenplay (διασκευασμένο σενάριο) οτι "Είναι σκουπίδι", προτού καν δεί μία σκηνή της ταινίας. Λίγο αυστηρός, αλλά έχει κάθε δικαίωμα να απαιτεί την καλύτερη δυνατή μεταχείριση της δουλειάς του.





Το V for Vendetta έχει εκδοθεί και στα ελληνικά από την εταιρεία Anubis το 2012.

Υ.Γ: Πώς γίνεται ρε παιδιά κάθε ανάρτηση για έργο του Alan Moore να καταλήγει τεράστια, και να χρειάζεται κοινωνικο-πολιτική ανάλυση για να καλυφθεί επαρκώς ? Εεεεμ, γι'αυτό θεωρείται (και είναι) ο κορυφαίος συγγραφέας του χάρτινου σύμπαντος.

The Worm - Alan Moore and a galaxy of greats

Ένα συλλογικό, πρωτοποριακό πείραμα σε comics

Το The Worm είναι το μακρύτερο comic strip στον κόσμο, και το εννοώ με την κυριολεκτική έννοια της λέξης strip - λωρίδα. Με μήκος που ξεπερνάει τα 75 μέτρα, είναι το αποτέλεσμα μίας φανταστικής συνεργασίας μεταξύ της αφρόκρεμας των αγγλικών comics, με σκοπό να ενισχυθεί το Cartoon Arts Trust, ένας οργανισμός που προσφέρει μαθήματα comics σε επίδοξους καλλιτέχνες.

Ο τεράστιος Alan Moore έγραψε την αρχική ιστορία, οι Jamie Delano, Steve Moore, Andrew Cartmel, Garth Ennis και Hilary Robinson ανέπτυξαν το αναλυτικό σενάριο, και ένας πραγματικός γαλαξίας αστεριών των αγγλικών comics συγκεντρώθηκε στο εμπορικό κέντρο του Trocadero στο Λονδίνο μία φθινοπωρινή ημέρα του 1999 για να κάνει την εικονογράφηση, σε ένα απίστευτο comic event που έμεινε στην ιστορία. Συνολικά 125 καλλιτέχνες συμμετείχαν στο project, με τους Al Davison, Bryan Talbot, Dave Gibbons, David Lloyd, Garth Ennis, Glenn Fabry, John Bolton, Kevin O'Neill, Mark Buckingham, Hunt Emerson, Duncan Fegredo, Ian Gibson να ξεχωρίζουν.

Η υπόθεση είναι το φαντασμαγορικό ταξίδι ενός συνηθισμένου κομίστα που ξεκινάει από την εξέλιξη του ανθρώπου από ένα απλό σκουλήκι, περνάει τα σημαντικότερα γεγονότα της ανθρώπινης ιστορίας και καταλήγει σε ένα ονειρεμένο, κομιξικό μέλλον. Παρακολουθούμε τον πρωταγωνιστή (σχεδιασμένο από τον David Lloyd, εικονογράφο του V for Vendetta) να εξελίσσεται ως καλλιτέχνης ανά τους αιώνες, τις επιρροές του αλλά και πώς η εκάστοτε κοινωνία διαμορφώνει το χαρακτήρα και το ύφος της δουλειάς του. Και φυσικά, την αλληλεπίδρασή του με τη σύγχρονη βιομηχανία comics, που όπως σε κάθε παρόμοια ιστορία σκιαγραφείται με μελανά χρώματα.

Το The Worm εκδόθηκε και ως βιβλίο το Μάρτιο του 2000 από την Slab-O-Concrete Publications. Με 63 σελίδες, 3 γλώσσες, πρόλογο του Neil Gaiman και περιέχοντας το αναλυτικό σενάριο του Alan Moore, είναι ένα πολύ όμορφο πακέτο με ... φιλο-κομιστικό χαρακτήρα. Το εξώφυλλο είναι του φοβερού Simon Bisley.

Κάθε καλλιτέχνης φιλοτέχνησε από 1 έως 3 panels, και έτσι το εικονογραφικό στύλ μπορεί να αλλάξει έως και 4 φορές σε κάθε σελίδα, δημιουργώντας έναν πολύ όμορφο και ενδιαφέροντα καλλιτεχνικό αχταρμά. Με αυστηρό grid των 6 panels ανά σελίδα και τα ονόματα των σχεδιαστών στο κάτω μέρος, το The Worm περιλαμβάνει επίσης πολλές διασκεδαστικές εμφανίσεις αγαπημένων χαρακτήρων comics, όπως οι Judge Dredd, Betty Boop, Popeye, Freak Brothers και άλλοι.

Για επίλογο άφησα μία φράση του Neil Gaiman που περιγράφει πολύ γλαφυρά τη διαδικασία δημιουργίας του The Worm.

"Created by madmen under impossible conditions" - Neil Gaiman

Οι καλλιτέχνες επί τω έργω

Alan Moore's Unfinished Masterpiece

Big Numbers - Μία συνεργασία ιερών τεράτων που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ !

H ιστορία πίσω από τη διαδικασία της δημιουργίας του Big Numbers, και τελικά η πολυσυζητημένη ματαίωση της πολλά υποσχόμενης αυτής σειράς της δεκαετίας του '90, είναι μία από τις πιο παράξενες, μυστηριώδεις και συναρπαστικές της παρα-φιλολογίας, ή του κοτσομπολιού αν προτιμάτε, του κόσμου των comics.

Alan Moore, Bill Sienkiewicz και Al Columbia. Αυτοί είναι οι τρείς συντελεστές της σειράς που έχει απασχολήσει όσο ελάχιστες τους αρθρογράφους της 9ης τέχνης, έχοντας χαρακτηρισθεί επανειλημμένως ως "το καλύτερο comic που δεν τελείωσε ποτέ". Και αν ο υπερ-τιτανο-μεγιστο-πελώριος Alan Moore δε χρειάζεται περαιτέρω συστάσεις και ο Bill Sienkiewicz ανήκει στα πολύ γνωστά ονόματα του χώρου, ο Al Columbia παραμένει άγνωστος στο ευρύ κοινό, αν και είναι ικανότατος καλλιτέχνης.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Όλα ξεκίνησαν το μακρινό 1990, με την κυκλοφορία των 2 πρώτων τευχών της σειράς Big Numbers από τη βραχύβια εκδοτική Mad Love που είχε ιδρύσει ο ίδιος ο Alan Moore. Η σειρά είχε σχεδιαστεί να ολοκληρωθεί σε 12 τεύχη των 40 σελίδων, και αργότερα να εκδοθεί σε ένα ογκώδες graphic novel 500 σελίδων. Για την εικονογράφηση, ο μεγάλος άγγλος συγγραφέας εμπιστεύθηκε τον εξαιρετικό Bill Sienkiewicz, με τον οποίο είχαν μόλις ολοκληρώσει την 30σέλιδη ιστορία Shadowplay: The Secret Team, ένα comic γύρω από τις παράνομες δραστηριότητες της CIA ανά τον κόσμο.

Η υπόθεση του Big Numbers περιστρεφόταν γύρω από την ανέγερση ενός τεράστιου εμπορικού κέντρου μίας αμερικάνικης πολυεθνικής σε μία μικρή επαρχιακή πόλη της Αγγλίας, και πώς αυτό θα επηρέαζε την οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου. Το σενάριο του Moore περιείχε ένα πολύ μεγάλο cast χαρακτήρων, με τη συγγραφέα Catherine που επιστρέφει στη γενέτειρά της να ξεχωρίζει, εξερευνώντας διεξοδικά τις προσωπικές σχέσεις του καθενός και την αλλοίωση που αυτές θα υφίσταντο λόγω της κατασκευής του Mall. Από την "ακτινογραφία" της καθημερινότητας των μελών της τοπικής κοινωνίας δεν έλειπε το πολιτικό σχόλιο, με επίκεντρο τη σκληρή οικονομική πολιτική που ασκούσε η κυβέρνηση της Margaret Thatcher στη δεκαετία του '80, και ιδιαίτερα τις περικοπές των κονδυλίων για την υγεία και την κοινωνική πρόνοια.

Έχοντας ξεκινήσει σχεδόν ταυτόχρονα δύο πολύ μεγάλες δουλειές (αυτήν και το From Hell) αμέσως μετά το οδυνηρό "διαζύγιο" από τη DC το 1989 (*), με τους διθυράμβους από την τεράστια επιτυχία των Watchmen να μην έχουν καταλαγιάσει ακόμα, ο superstar άγγλος συγγραφέας είχε αποφασίσει να κάνει στροφή 180 μοιρών από τα υπερηρωικά comics, και στο Big Numbers να ασχοληθεί με ένα κοινωνικό, καθημερινό θέμα με έντονες πολιτικές προεκτάσεις. Ό,τι πιο αντι-εμπορικό μπορούσε να επιλέξει δηλαδή. Υπάρχει η εικασία οτι το τεράστιο εμπορικό κέντρο συμβολίζει την αμερικάνικη βιομηχανία των comics, σε μία προσπάθεια του Moore να ξορκίσει την άσχημη εμπειρία που είχε αποκομίσει εκεί, κάτι που ακούγεται αρκετά λογικό.

(*) αιτία ήταν η διαμάχη για τα δικαιώματα των Watchmen, καθώς και για ένα σύστημα αξιολόγησης της "καταλληλότητας" των comics που ήθελε να εισάγει η DC.

... από το Big Numbers #1 (1990)

Ο Moore δόμησε την ιστορία του γύρω από τη δουλειά του μαθηματικού Benoit Mandelbrot - ιδιαίτερα το έργο του στη fractal γεωμετρία και τη θεωρία του χάους - γι'αυτό και ο αρχικός τίτλος της σειράς ήταν The Mandelbrot Set. Συγκεκριμένα, όπως διαφαίνεται και από τα 2 εκδομένα τεύχη, ο πολυσχιδής συγγραφέας ήθελε να αναπτύξει τη θεωρία του για τα αίτια της απομόνωσης των ανθρώπων που παρατηρείται στις σύγχρονες κοινωνίες, χρησιμοποιώντας τη μαθηματική έννοια των δυναμικών συστημάτων (!). Απορρίπτοντας την έννοια της τυχαιότητας, οι ζωές των χαρακτήρων του διαφεντεύονται από επαναλαμβανόμενα μοτίβα και συνήθειες (ρουτίνες), και όταν αυτά τα μοτίβα αλληλεπιδρούν και συγκρούονται, υπάρχει σύγκρουση και μεταξύ των ανθρώπων, με αποτέλεσμα την αδυναμία συγκρότησης υγιών σχέσεων. Ο χάρτης της πόλης όπου πρόκειται να χτιστεί το εμπορικό κέντρο χρησιμοποιείται ως παράδειγμα για να καταδείξει ότι υπάρχει ένας αντίστοιχος, ιδιότυπος χάρτης για τις ανθρώπινες συμπεριφορές. Σίγουρα το σενάριο ακούγεται περίπλοκο και υπερβολικά φιλόδοξο, όμως όλοι γνωρίζουμε οτι αν υπάρχει ένας συγγραφέας που θα μπορούσε να φέρει εις πέρας ένα τόσο δύσκολο έργο, αυτός είναι ο μεγάλος Alan Moore.

Με την πολύτιμη συνδρομή του σπουδαίου εικονογράφου Bill Sienkiewicz που προερχόταν επίσης από την καλύτερη δουλειά της μέχρι τότε καριέρας του, το Elektra: Assassin, το εικαστικό κομμάτι της σειράς ήταν επίσης πρωτοποριακό, και επίσης εξαιρετικό. Το γνώριμο, υπέροχο καλλιτεχνικό στύλ του που συνδυάζει το φωτο-ρεαλισμό με ονειρικά στοιχεία ήταν στα καλύτερά του, και μάλιστα ο σκοπός ήταν το ασπρόμαυρο artwork να διανθίζεται όσο προχωρούσαν τα τεύχη με όλο και περισσότερο χρώμα, εκεί που ο αμερικανός καλλιτέχνης πραγματικά μεγαλουργεί. Το τελευταίο τεύχος θα ήταν όλο χρωματιστό. Ακόμα και ο σχεδιασμός της έκδοσης ήταν καινοτόμος, με 40 σελίδες αντί των συνηθισμένων 24, πολύ καλής ποιότητας χαρτί και ένα όμορφο τετράγωνο format. Κάθε σελίδα ήταν δομημένη σε ένα πλέγμα 12 panels (κουτιών), κάτι που ενίσχυε τη σεναριακή ιδέα των επαναλαμβανόμενων μοτίβων. Όλα έδειχναν οτι το τολμηρό στοίχημα του Big Numbers θα γινόταν το αριστούργημα του Moore, το magnus opus του όπως έχει δηλώσει ο ίδιος, μία πρωτοποριακή στη δομή και αφήγησή της δουλειά που θα έσπρωχνε το μέσο των comics παραπέρα.

Λοιπόν ? Τί πήγε στραβά ?

... από το Big Numbers #2 (1990)

Το μεγάλο πρόβλημα ήταν οτι η μικτή εικονογραφική τεχνική που χρησιμοποιούσε ο Bill Sienkiewicz ήταν πολύ απαιτητική και χρονοβόρα. Σεβόμενος απόλυτα το σενάριο του Moore και έχοντας συνειδητοποιήσει το "άλμα" που προσπαθούσε να κάνει ο μεγάλος άγγλος συγγραφέας, θεωρούσε οτι η εικονογράφηση έπρεπε να είναι ενός αντίστοιχου (υψηλοτάτου) επιπέδου. Έτσι, ολοένα πίεζε και προσπαθούσε να υπερβεί τον εαυτό του. Ενδεικτικά αναφέρω οτι, για να επιτύχει το εξαιρετικό φωτο-ρεαλιστικό εφφέ που ήθελε, η πρώτη δουλειά ήταν να φωτογραφίζει τακτικά τους περίπου 45 χαρακτήρες της υπόθεσης στις πόζες που ήθελε. Αυτή η διαδικασία ήταν απίστευτα χρονοβόρα, ψυχοφθόρα αλλά και αντι-οικονομική. Και φυσικά, ήταν μόνο το πρώτο στάδιο. Μετά έπρεπε να κάνει τα μολύβια, τα μελάνια και τα περάσματα με αερογράφο. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν υπέροχο, όμως μετά τη συσσωρευμένη κόπωση από την εξοντωτική δουλειά των 2 πρώτων τευχών, το 3ο καθυστερούσε υπερβολικά. Τότε, καθώς η πίεση ολοένα και αυξανόταν, ο Sienkiewicz προσέλαβε ως βοηθό του τον ταλαντούχο 19χρονο Al Columbia, ο οποίος σημειωτέον δεν είχε ούτε μία εκδομένη δουλειά στο ενεργητικό του.

Η εταιρεία Mad Love εν τω μεταξύ είχε κι αυτή τα δικά της προβλήματα. Τα έσοδα από την πρώτη της έκδοση, AARGH!, είχαν δωρηθεί σε οργάνωση για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων, και το κόστος παραγωγής του Big Numbers αποδεικνυόταν τεράστιο. Ο λάκκος είχε ήδη σκαφτεί, όμως η ταφόπλακα της νεοσύστατης εκδοτικής εταιρείας ήταν οι εσωτερικές διαφωνίες μεταξύ των ιδρυτικών μελών της. Και όταν λέω ιδρυτικά μέλη εννοώ τον Alan Moore, τη σύζυγό του Phyllis και την ερωμένη του ζευγαριού Debbie Delano! Ναι, ναι, καλά καταλάβατε, ήταν τριο-ζεύγαρο! (τώρα εξηγείται το όνομα που έδωσαν στην εταιρεία τους - τσαχπινούλη Alan !). Οι... τρείς τους λοιπόν χωρίσανε, και η Τρελή Αγάπη διαλύθηκε.

... από το Big Numbers #2 (1990)

Κάπου τότε, αρχές του 1992, ήταν που ο Bill Sienkiewicz ανακοίνωσε οτι εγκαταλείπει τη σειρά, λόγω της τεράστιας πίεσης αλλά και αρκετών απανωτών τραγωδιών στην προσωπική του ζωή. Ο πατέρας του και δύο κοντινοί του φίλοι πέθαναν, χώρισε με την κοπέλα του και πέθαναν ακόμη δύο από τους ανθρώπους που φωτογράφιζε για τη σειρά (Μπρρρρ ! Ανατρίχιασα). Επίσης, τα μικρά παιδιά που χρησιμοποιούσε στις φωτογραφίσεις μεγάλωσαν, και το μοντέλο για την κεντρική ηρωίδα Catherine παντρεύτηκε και μετακόμισε στη Γερμανία, καθιστώντας τη συνέχιση της δουλειάς του ουσιαστικά αδύνατη. Αυτά τα... ολίγα, συν η πολυθρύλητη σύγκρουσή του με το βοηθό του, Al Columbia, την οποία δεν έχει αρνηθεί, αλλά επίσης δεν έχει σχολιάσει ποτέ κανένας από τους δύο, τον οδήγησαν στην παραίτηση. Έτσι το Big Numbers έμεινε ξαφνικά χωρίς εκδοτική και χωρίς εικονογράφο.

Τη σειρά τότε ανέλαβε η επίσης νεοσύστατη εκδοτική εταιρεία Tundra Publishing του Kevin Eastman, δημιουργού των Teenage Mutant Ninja Turtles (χεστήκαμε), όμως τα πράγματα δε διορθώθηκαν. Τα επικρατέστερα ονόματα που ακούγονταν ως αντικαταστάτες του Sienkiewicz ήταν αυτά των John J. Muth και Dave McKean, όμως τελικά ο Eastman και ο ίδιος ο Alan Moore ζήτησαν από τον Columbia να συνεχίσει το έργο. Η Tundra, ως δείγμα εμπιστοσύνης προς το πρόσωπο του νεαρού και άπειρου καλλιτέχνη κυκλοφόρησε το 1992 το πρώτο του comic, Dog Head, μία δουλειά έντονα επηρρεασμένη από τον Sienkiewicz, και δημοσίευσε μία διαφημιστική αφίσα του για το Big Numbers. Τα πράγματα όμως, όπως προανέφερα, δεν πήγαν και πολύ καλά, η σειρά εγκαταλείφθηκε, η Tundra Publishing έκλεισε και ο Al Columbia εξαφανίστηκε για 2 χρόνια, μέχρι την έκδοση του The Biologic Show (1994) από τη Fantagraphics.

Θα αναφερθώ πιο αναλυτικά στα "ζουμερά" γεγονότα αυτής της περιόδου παρακάτω...

H αφίσα του Al Columbia για το Big Numbers

Αυτό που παρέμενε αδιευκρίνιστο μετά τα δυσάρεστα γεγονότα και τη ματαίωση της σειράς το 1992 ήταν το αν υπήρχε artwork για το τεύχος 3, και αν όντως υπήρχε, ποιός ήταν ο καλλιτέχνης. Μετά από χρόνια ατελείωτων εικασιών και κουτσομπολιού μεταμφιεσμένου σε δημοσιογραφική έρευνα, ήρθε η πρώτη σαφής απόδειξη.

Το 1999, στο πρώτο (και μοναδικό) τεύχος του περιοδικού Submedia δημοσιεύθηκαν 10 σελίδες από την εικονογράφηση του Big Numbers #3 (χωρίς όμως κείμενο), παραμένοντας μέχρι και σήμερα το μοναδικό επίσημα δημοσιευμένο υλικό από το τεύχος. Το περιοδικό απέδιδε τη δουλειά στον Sienkiewicz, όμως η σχετική παρα-φιλολογία αντί να καταλαγιάσει, φούντωσε περισσότερο.

10 χρόνια μετά, τον Ιανουάριο του 2009, διαδραματίστηκε η τελευταία πράξη του δράματος, που μάλλον πιο πολύ για σαπουνόπερα μοιάζει. Σε μια δημοπρασία του ebay, o ιρλανδός βιβλιοπώλης και κομιξόφιλος Pádraig Ó Méalóid (όνομα να σου πετύχει) ανακάλυψε ένα πακέτο που περιείχε τα 2 πρώτα τεύχη της σειράς, συνοδευόμενα (υποτίθεται) από ολόκληρο το 3ο, εξαφανισμένο και αδημοσίευτο τεύχος σε φωτοτυπίες. Ο Παδραιγ-ο-μεαλόης δεν το πίστεψε, αλλά από περιέργεια το αγόρασε. Παραδόξως, οι φωτοτυπίες αποδείχθηκε οτι ήταν όντως αντίγραφα του ολοκληρωμένου 3ου τεύχους (... κι αν σου κάτσει ?), κι έτσι ο ιρλανδός φίλος μας, αφού πήρε πρώτα την άδεια του Alan Moore, δημοσιοποίησε στο internet τις ψηφιοποιημένες φωτοτυπίες του Big Numbers #3 (σωστός ο Μεαλόης). Και φυσικά, έγινε πανικός !

Ο ιρλανδός... Κολόμβος αρνήθηκε να αποκαλύψει το όνομα αυτού που του πούλησε τις φωτοτυπίες, ομοίως και ο μυστηριώδης πωλητής δεν προδίδει τη δική του πηγή, πάντως αναφέρει σαν "εσωτερική" πληροφορία οτι ο Al Columbia ολοκλήρωσε το τεύχος, το έστειλε για lettering αλλά μετά ψιλοτρελάθηκε και αρνήθηκε να παραδώσει την εικονογράφηση για έκδοση. Το όλο πράγμα αρχίζει να μοιάζει με κατασκοπικό μυθιστόρημα, άρα δεν είναι παράξενο που υπάρχουν και "παγίδες". Μία από αυτές π.χ είναι αυτή η αναφορά για τον Al Columbia, η οποία αποτελεί παραπληροφόρηση. Αυτό το επιβεβαιώνει και ο Bill Sienkiewicz, ο οποίος έχει δηλώσει κατηγορηματικά οτι φιλοτέχνησε ο ίδιος το 100% του artwork του Big Numbers #3 (οκ, 99%, εκτός από 1-2 backgrounds) και ουδέποτε είχε αντίρρηση να τυπωθεί. Αυτό που αναφέρεται για τον Columbia περιέχει μια δόση αλήθειας, όμως όχι όσον αφορά το 3ο τεύχος, αλλά... το 4ο !

Ένα δείγμα από το artwork του Big Numbers #3 στο περιοδικό Submedia #1 (1999)

... και από τις φωτοτυπίες (δυστυχώς, δε μπορούν να αποτυπώσουν το βάθος των τόνων). 

Δεν πειράζει Μεαλόη, μη στενοχωριέσαι, εσύ το έκανες το καθήκον σου.

Τί έγινε ρε παιδιά ? Τελικά υπάρχει και Big Numbers #4 ? Η απάντηση είναι όχι !
Μπερδευτήκατε ? Δε φταίω εγώ (οκ, ίσως λιγάκι). Εξηγώ.

Πλέον δεν υπάρχει το τεύχος 4, όμως κάποτε υπήρξε. Ο Al Columbia που κλήθηκε να συνεχίσει το έργο του Sienkiewicz όταν ο τελευταίος αποχώρησε από το project, ολοκλήρωσε την εικονογράφηση του #4 όμως μετά, για αδιευκρίνιστους μέχρι και σήμερα λόγους, κατέστρεψε την ίδια του την πρωτότυπη δουλειά ! Και μάλιστα, χωρίς να κρατήσει ούτε ένα αντίγραφο. Τα παραπάνω έχουν επιβεβαιωθεί και από τον ίδιο τον καλλιτέχνη, ο οποίος όμως αρνείται να δώσει εξηγήσεις για την πράξη του (είναι λίγο μυστήριος, τί να κάνουμε). Επικυρώνοντας μάλιστα τα λεγόμενά μου - οτι είναι λίγο μυστήριος - έχει δηλώσει οτι δε σκοπεύει ποτέ να αποκαλύψει γιατί το έκανε, διασκεδάζει όμως με αυτούς που προτείνουν θεωρίες και επιχειρούν να το ανακαλύψουν. Ε, μετά λοιπόν και τις τελευταίες αυτές εξελίξεις, ο Columbia εξαφανίστηκε (!), το όλο project ματαιώθηκε, και έκτοτε έχει περάσει στη σφαίρα της φαντασίας των απανταχού κομιξόφιλων ανά τον κόσμο.

Στο Big Numbers, και ιδιαίτερα στη συνεργασία του Sienkiewicz με τον Columbia αναφέρεται και ο Eddie Campbell (ο εικονογράφος του From Hell του Alan Moore) στο comic του How To Be An Artist, μέρος του αυτο-βιογραφικού ημερολογίου και έργου ζωής του σκωτσέζου δημιουργού, Alec. Με υπερβολική δόση ειρωνείας (και κακίας σε κάποια σημεία κατά τη γνώμη μου), ο Campbell παρουσιάζει αρκετές άγνωστες, μη κολακευτικές και κουτσομπολίστικες λεπτομέρειες της σχέσης μεταξύ των δύο καλλιτεχνών. 

Χαρακτηρίζοντας - προφανώς κοροϊδευτικά - το Big Numbers ως τον Citizen Kane και τη Mona Lisa των comics, και τους συντελεστές της σειράς ως Big Hairy Alan Moore, Billy the Sink και Little Wee Al, ο διαβόητος για τη "χολή" του δημιουργός εμφανίζεται ανεξήγητα αρνητικός ως προς τη σειρά, και κυρίως προς το πρόσωπο του Sienkiewicz. Ίσως όμως η στάση του να εξηγείται από μία δήλωσή του στην οποία αναφέρει οτι πάντα ένιωθε απογοήτευση που ο Billy the Sink πήρε το Big Numbers, και μάλιστα τα σκάτωσε, ενώ ο ίδιος έμεινε κολλημένος 10 χρόνια να σχεδιάζει τον καταραμένο το Jack the Ripper ! (*). Κι αυτό ο αξιότιμος κύριος Campbell το λέει για το From Hell, την αμέσως προηγούμενη δουλειά του Alan Moore, η οποία έκανε τον ίδιο διάσημο και θεωρείται το αδιαμφισβήτητο αριστούργημα του άγγλου συγγραφέα. Ό,τι δηλαδή είχε κάθε δυνατότητα να γίνει το Big Numbers, αλλά δεν έγινε ποτέ.

(*) διαβάστε όλη τη δήλωση του Campbell στο τελευταίο link, Little Big Numbers

2 σελίδες από το Alec: How To Be An Artist του Eddie Campbell

Ανά τα (πολλά) χρόνια που έχουν περάσει από τη διακοπή του Big Numbers, έχουν υπάρξει αρκετές φημολογίες γύρω από την ολοκλήρωση της σειράς, με εικονογράφο είτε τον Sienkiewicz είτε κάποιον άλλο, καμία όμως εκ των οποίων δεν έχει αποδειχθεί βάσιμη. Ο Sienkiewicz έχει δηλώσει οτι επιθυμεί και σκέφτεται συνεχώς να τελειώσει κάποτε τη δουλειά, ενώ από την άλλη ο Moore πιστεύει οτι αυτό δε θα γίνει ποτέ (μάλλον έχει πεισμώσει με την όλη υπόθεση). Γεγονός παραμένει οτι ο μεγάλος συγγραφέας είχε γράψει το σενάριο για 5 από τα 12 προγραμματισμένα τεύχη ήδη από την περίοδο 1990-1992, και επίσης είχε "χαρτογραφήσει" την ιστορία από την αρχή μέχρι το τέλος της, με σημειώσεις για τις τύχες καθενός από τους πολλούς πρωταγωνιστές του ξεχωριστά.

Υπήρχαν επίσης σχέδια για προσαρμογή ολόκληρου του σεναρίου σε τηλεοπτική μίνι σειρά για λογαριασμό του BBC, κάτι που (επίσης) δε συνέβη ποτέ. Αν και θα είχα μεγάλη περιέργεια να δω τη συνέχεια της ιστορίας και την εξέλιξη των χαρακτήρων και των προσωπικών τους σχέσεων, ίσως είναι καλύτερα όπως ήρθαν τα πράγματα, και το σκάνδαλο Big-Number-gate να παραμείνει για πάντα ένα όμορφο μυστήριο του κόσμου των comics.

Όπως συνηθίζω όταν ασχολούμαι με υποθέσεις που εμπεριέχουν αντικρουόμενες απόψεις, παραθέτω μία σειρά από links για όποιον θέλει να ερευνήσει περαιτέρω και να βγάλει το δικό του συμπέρασμα.

Big Numbers @ comicvine
Big Numbers @ wikipedia
Big Numbers @ TOR
Big Numbers @ Pol Culture
Bill Sienkiewicz talks about Big Numbers
Little Big Numbers