Alice in Sunderland

Απλά Μαγικό !

Το βιβλίο αυτό το φυλούσα μήνες στη βιβλιοθήκη μου, περιμένοντας να το διαβάσω σε "κατάλληλη" περίσταση. Η περίσταση δημιουργήθηκε πρόσφατα, με τα πρώτα κρύα του φθινοπώρου, καθισμένος στην πολυθρόνα μου δίπλα στη μπαλκονόπορτα που βλέπει τη συννεφιασμένη Αθήνα, με ένα ποτήρι ουίσκι στο πλάι μου. Και ειλικρινά, η αναμονή για αυτή την "καταλληλότητα" άξιζε και με το παραπάνω, μιας και το Alice in Sunderland του αγαπημένου μου Bryan Talbot ξεπέρασε κατά πολύ τις ήδη υψηλές προσδοκίες που είχα απο αυτόν τον εκπληκτικό καλλιτέχνη.

Έχοντάς το φρέσκο και ανάγλυφο στη μνήμη μου, πιστεύω οτι αποτελεί ένα πραγματικό άθλο της 9ης τέχνης, ένα πρωτοποριακό έργο που προχωράει το μέσο παραπέρα, ανοίγοντας νέους ορίζοντες στους τομείς της αφήγησης, της δομής και της εικονογραφικής τέχνης των comics. Ίσως να ακούγομαι λίγο υπερβολικός, αλλά και η εντύπωση που μου άφησε η ανάγνωση αυτού του απίστευτου graphic novel είναι επίσης υπερβολικά έντονη.

Η υπόθεση

Η ζωή και το έργο του άγγλου συγγραφέα του 18ου αιώνα Lewis Carroll (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Charles Lutwidge Dodgson), και της Alice Pleasance Liddell, της παιδικής του φίλης πάνω στην οποία βάσισε την ηρωίδα του αριστουργήματός του "Alice in Wonderland" (εξ'ου και το όμορφο λογοπαίγνιο του τίτλου του βιβλίου), παρεμβάλλεται και ενσωματώνεται μέσα σε αναρίθμητες ιστορικές πληροφορίες, πρόσωπα, γεγονότα και μυστήρια της πόλης του Sunderland, της γύρω περιοχής αλλά και γενικότερα της Αγγλίας, συνθέτοντας μία εκπληκτική φαντασμαγορία εικόνων και λέξεων. Ένα εξαιρετικά υφασμένο μίγμα παρελθόντος και παρόντος, μία δοσμένη με ειλικρινή αγάπη και αξιοθαύμαστη προσοχή ιστορική έρευνα, που παρόμοιά της έχω συναντήσει μόνο στον ογκόλιθο της ιστορίας των comics που λέγεται From Hell, του τεράστιου Alan Moore. Όπως γίνεται φανερό, δεν πρόκειται για ένα έργο μυθοπλασίας, αλλά για μία "συρραφή" ιστορικών στιγμών, ανεκδότων και μύθων.

Μεταξύ (απείρων) άλλων, μαθαίνουμε για τους πρώτους αποίκους της αγγλικής γής, τις προσμίξεις απο άλλες φυλές, τους Ρωμαίους και Νορμανδούς κατακτητές, το Μεσαίωνα και τους θρύλους του για δράκους και ιππότες, την Αναγέννηση, τις απαρχές των comics απο τους πρωτοπόρους εικονογράφους του 17ου και 18ου αιώνα, τη γέννηση και τον οικογενειακό περίγυρο του Lewis Carroll και της Alice Liddell, τη μεταξύ τους σχέση και τα γεγονότα που ενέπνευσαν το συγγραφέα στη δημιουργία του περίφημου έργου του, τη μορφολογία της πόλης του Sunderland, την ιστορία και τους επιφανείς κατοίκους της, τη γιαγιά του Bryan Talbot (!)  ... ουφ ! Δε γίνεται να τα πώ όλα, απλά δε γίνεται !

Ο Talbot εξυψώνει την τεχνική του storytelling σε πρωτοφανή επίπεδα, συχνά πηδώντας αιώνες και χιλιετίες σε ένα απλό γύρισμα σελίδας, αλλάζοντας συνεχώς αφηγητές και σημεία αναφοράς, χωρίς αυτό ποτέ να αφήνει τον αναγνώστη "ξεκρέμαστο" ή μπερδεμένο. Ένα πραγματικά δύσκολο και αξιοθαύμαστο επίτευγμα. Και τί να πρωτοπούμε για το πολύχρωμο κολλάζ μελανωμένων σχεδίων, ψηφιακά επεξεργασμένων φωτογραφιών, αποκομμάτων εφημερίδων, γκραβούρων της εποχής και άλλων έργων τέχνης που έρχεται να "ντύσει" με έναν υπέροχα χαοτικό τρόπο τα λόγια των διαφόρων αφηγητών (μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο Talbot, όπως και το alter ego του), φανερώνοντας τις αμέτρητες ώρες αφοσιωμένης δουλειάς που απαίτησε η σύνθεσή της κάθε σελίδας, αλλά και τη βαθιά αγάπη του δημιουργού τους για την τέχνη των comics, την ιστορία και τη λογοτεχνία. Ενδεικτικά σημειώνω μία guest star εμφάνιση του φιλοσόφου και μελετητή των comics Scott McCloud, ένα tribute στον γνωστό ήρωα Tin Tin του Hergé, μία ανάλυση του πιο γνωστού πίνακα του θεωρούμενου ως παππού των comics William Hogarth, και μία "περιπλάνηση" μέσα στην περίφημη ταπετσαρία της Bayeux, το θεωρούμενο ως το πρώτο comic strip στην ιστορία (1070 μ.Χ).

Όπως πολύ εύστοχα αναφέρει το εκδοτικό σημείωμα "...θα σας αφήσει να αναρωτιέστε για την κρυμμένη μαγεία που περιμένει να την ανακαλύψετε στο μέρος όπου ζείτε." Και πράγματι, διαβάζοντας αυτό το υπέροχο βιβλίο πραγματικά αισθανόμαστε την παιδιάστικη χαρά της ανακάλυψης που (είμαι σίγουρος οτι) κυρίευε και τον ίδιο τον Bryan Talbot καθώς έψαχνε και έβρισκε κρυμμένα κομμάτια της ιστορίας του Lewis Carroll, του Sunderland, αλλά τελικά και του ίδιου του εαυτού του. Οπότε, το μόνο που απομένει είναι να ανακαλύψετε κι εσείς αυτό το διαμάντι των comics.

Links

Alice in Sunderland @ Dark Horse
Alice in Sunderland @ Bryan Talbot's official site
Alice in Sunderland @ The Guardian
Alice in Sunderland @ The Comics Bulletin
Alice in Sunderland @ The Graphic Novel Reporter
Alice in Sunderland @ The Independant
Alice in Sunderland @ boing boing
Alice in Sunderland @ wikipedia

Bryan Talbot

Μία Βρετανική ματιά στα comics

Η Μεγάλη Βρετανία έχει μακριά παράδοση στο χώρο των comics, και μία ιδιαίτερη καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία. Αρκετά κοντά στο αμερικάνικο στύλ, αλλά διατηρώντας μια πιο "ανεξάρτητη", ανοιχτόμυαλη στάση, που χαρακτηρίζει γενικά την ευρωπαϊκή παραγωγή, η γηραιά Αλβιώνα έχει αναπτύξει τη δική της, ξεχωριστή και αναγνωρίσιμη comics ταυτότητα, και έχει χαρίσει στο στερέωμα των 2 διαστάσεων πολύ μεγάλους δημιουργούς, όπως π.χ τους Alan Moore, Neil Gaiman, Dave Gibbons, Simon Bisley, Grant Morrison, Garth Ennis, μεταξύ πολλών άλλων. Ένας απο τους πιο αξιόλογους, και χαρακτηριστικά Βρετανούς καλλιτέχνες είναι και ο Bryan Talbot, περισσότερο γνωστός για τα έργα του με ήρωα τον Luther Arkwright, The Adventures of Luther Arkwright και Heart of Empire.

Ο Bryan Talbot γεννήθηκε στις 24 Φεβρουαρίου του 1952 στο Wigan του Lancashire, φυσικά στην Αγγλία. Η ενασχόληση του με τα comics ξεκίνησε σε πολύ μικρή ηλικία, το 1969, με μια σειρά εικονογραφήσεων για το περιοδικό Mallorn της The Tolkien Society. Το 1972 εκδίδονται τα πρώτα του comic strips με τίτλο Superharris στην εφημερίδα του πανεπιστημίου του. Τα επόμενα 5 χρόνια θα δουλέψει στην αγγλική underground σκηνή, και συγκεκριμένα στη σειρά Brainstorm Comix της εταιρείας Alchemy Press. Τα 3 πρώτα τεύχη, με πρωταγωνιστή τον Chester P. Hackenbush (The Chester P. Hackenbush Trilogy - 1975-78) εκδόθηκαν το 1982 ως BRAINSTORM! Τον ίδιο ήρωα χρησιμοποίησε αργότερα, ελαφρώς παραλλαγμένο, και ο μεγάλος Alan Moore, για τη γνωστή σειρά του Swamp Thing.

Οι Περιπέτειες του Luther Arkwright

Το 1978 ο Bryan Talbot ξεκίνησε να εκδίδει την πιο γνωστή ιστορία της καριέρας του, την επική περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας The Adventures of Luther Arkwright, σε δικό του σχέδιο και σενάριο. Αρχικά στο περιοδικό Near Myths, συνεχίζοντας έπειτα στο ριζοσπαστικό Pssst!, για να εκδοθεί τελικά ως ολοκληρωμένος τόμος, ο πρώτος της σειράς, απο την Never Ltd. το 1982, καθιστώντας το ως ένα απο τα πρώτα βρετανικά graphic novels. Το 1983 εγκαινιάζει τη συνεργασία του με το περιοδικό-σταθμό στην ιστορία των comics 2000AD. Κυκλοφορεί 3 τόμους του Nemesis the Warlock, σε σενάριο του Pat Mills, κερδίζοντας 1 βραβείο Eagle, συνεργάζεται με τον Alan Moore στις σειρές Future Shocks και Ro-Busters, και δουλεύει επίσης στα Judge Dredd και Slaine. Επιστρέφοντας στις περιπέτειες του Luther Arkwright, μέχρι το 1988 ολοκληρώνει 9 τεύχη, τα οποία τελικά συλλέγονται σε μία ογκώδη έκδοση της Valkyrie Press, χαρίζοντάς στο δημιουργό τους άλλα 4 Eagle Awards.

Ο κόσμος του Luther Arkwright αποτελείται απο άπειρα, παράλληλα σύμπαντα. Ο ήρωάς μας έχει την ικανότητα να μεταπηδά απο το ένα σύμπαν στο άλλο και, με τη βοήθεια της Rose Wylde και των τηλεπαθητικών της δυνάμεων πολεμά εναντίον των Disruptors, οι οποίοι επιδιώκουν την αποσταθεροποίηση του multiverse, όπως ονομάζεται ο παράξενος αυτός κόσμος, θέτοντας σε λειτουργία έναν αρχαίο μηχανισμό καταστροφής γνωστό ως Firefrost. Ο Talbot τοποθετεί τη δράση σε ένα αρκετά γνώριμο, μα και αρκετά διαφορετικό παράλληλο σύμπαν, όπου παρακολουθούμε μία εναλλακτική ιστορία της Αγγλίας. Το κίνημα των βασιλικών (Royalists) γιγαντώνεται μετά τον αγγλικό εμφύλιο, και ξεχύνεται για να απελευθερώσει τη χώρα απο τη μακροχρόνια υποταγή της στους Πουριτανούς, οι οποίοι διοικούνται από έναν απ'ευθείας απόγονο του Oliver Cromwell. Στον διαφαινόμενο 2ο εμφύλιο, ο Arkwright τάσσεται υπέρ των Royalists, γνωρίζοντας πως o πρίγκιπας Charles πρέπει πάσει θυσία να επιστρέψει στο θρόνο, όχι μόνο για το καλό αυτού του παράλληλου σύμπαντος, αλλά όλων.

Η αμερικάνικη περίοδος

Το διάστημα 1991-1993 ο Bryan Talbot εργάστηκε για την αμερικανική βιομηχανία των comics, και συγκεκριμένα για τη θρυλική σειρά του φίλου του Neil Gaiman, The Sandman. Εικονογράφησε 1 κεφάλαιο στον τόμο 5 (A Game of You), 2 κεφάλαια στον τόμο 6 (Fables & Reflections), συμπεριλαμβανομένου του The Sandman Special #1 : The Song of Orpheus, και 2 κεφάλαια στον τόμο 8 (World's End). Συνεχίζοντας στην Αμερική τα επόμενα 15 χρόνια, δούλεψε άλλοτε ως συγγραφέας, άλλοτε ως εικονογράφος και άλλοτε και με τις δύο ιδιότητες στις σειρές Hellblazer, The Nazz, Legends of the Dark Knight, The Dreaming, The Dead Boy Detectives, και διάφορες άλλες. Ανάμεσα στις πολυάριθμες συνεργασίες του ξεχωρίζουν, μαζί με τον Sandman φυσικά, οι δουλειές του με τον Alan Moore στο Alan Moore's Yuggoth Cultures and Other Growths #1 (2003) και με τον Bill Willingham στον 4ο τόμο της δημοφιλούς σειράς του Fables (Fables: Storybook Love - 2004).

Συγγραφέας - Σχεδιαστής

Αναμφισβήτητα όμως, οι κυκλοφορίες με την υπογραφή του Bryan Talbot που τον έκαναν διάσημο και τον ξεχωρίζουν απο την υπερπληθώρα των δημιουργών ως έναν πολύ ιδιαίτερο καλλιτέχνη είναι αυτές τις οποίες έγραψε και σχεδίασε μόνος του.

Το 1995 κυκλοφορεί το καταπληκτικό The Tale of One Bad Rat , μία ιστορία - φόρο τιμής στη σπουδαία συγγραφέα παιδικών βιβλίων Beatrix Potter, στα παιδιά που έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση και στην ελευθερία. Η ηρωίδα Helen το σκάει απο το σπίτι για να γλιτώσει απο τις νυχτερινές "επισκέψεις" του πατέρα της και την αδιαφορία της μητέρας της. Μαζί της παίρνει το ποντικάκι της και τα αγαπημένα της βιβλία της Beatrix Potter. Ζεί ως άστεγη, ζητιανεύοντας, έχει μπλεξίματα με την αστυνομία, και φαντασιώνεται οτι αυτοκτονεί. Με τη βοήθεια όμως ενός απρόσμενου φίλου, που της προσφέρει στέγη, θα καταφέρει να ανασυγκροτήσει τον εαυτό της, και να φύγει για την εξοχή, προς αναζήτηση των τόπων που ενέπνευσαν την αγαπημένη της συγγραφέα. Εκεί θα γνωρίσει ένα καλόκαρδο ζευγάρι, και τελικά θα βρεί τη δύναμη να αντιμετωπίσει τη ρίζα των προβλημάτων της, και να απελευθερωθεί απο όσα την κρατούσαν δέσμια. 

Ακολουθεί, το 1999, το Heart of Empire (The Legacy of Luther Arkwright), η συνέχεια των περιπετειών του γνωστού του ήρωα, αν και ο ίδιος κάνει την εμφάνισή του προς το τέλος της ιστορίας, παραχωρώντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην κόρη του Victoria. Έχουν περάσει 23 χρόνια απο την αποκατάσταση της μοναρχίας στο παράλληλο σύμπαν της Αγγλίας όπου διαδραματίστηκαν και τα γεγονότα του The Adventures of Luther Arkwright. Η βασίλισσα Άννα έχει καταφέρει να χτίσει την ισχυρότερη αυτοκρατορία στον κόσμο. Η κόρη της, η πριγκίπισσα Victoria όμως, αδιαφορώντας για τη διακυβέρνηση του κράτους, θα αρχίσει να ψάχνει λεπτομέρειες για τη δολοφονία του αδελφού της Henry, και θα αναζητήσει έναν μυστηριώδη επαναστάτη που λέγεται οτι της μοιάζει εκπληκτικά. Και όλα αυτά ενώ σχεδιάζονται δύο απόπειρες ανατροπής της μοναρχίας, μία εξωτερική και μία εσωτερική, κάτι ύποπτο συμβαίνει τις νύχτες στο παρεκκλήσι του Αγ. Γεωργίου, και εμφανίζονται αινιγματικά σημάδια που προβλέπουν μία συμπαντική καταστροφή.

Το 2007 ο Bryan Talbot εκδίδει την πιο ιδιαίτερη δουλειά του, το υπέροχο Alice in Sunderland . Με μορφή graphic novel, αλλά όχι με την κλασσική έννοια του όρου, το Alice in Sunderland είναι ένα ιστορικό έργο που εξερευνεί τη σχέση του συγγραφέα του Alice in Wonderland, Lewis Carroll με την περιοχή του Sunderland και της ευρύτερης βορειο-ανατολικής Αγγλίας. Με τον ίδιο ως αφηγητή, ο Talbot συρράφει αιώνες αγγλικής ιστορίας, παραθέτει ενδιαφέροντες τοπικούς μύθους, μιλάει για την τέχνη, τη μεταφυσική, τα comics, και όλα αυτά μέσω μιας πραγματικά εμπνευσμένης καλλιτεχνικής δουλειάς, που εκμεταλλεύεται πλήρως τις δυνατότητες της νέας τεχνολογίας. Χρησιμοποιώντας την τεχνική του κολλάζ (φυσικά με το Photoshop, και όχι με ψαλίδια και κόλλες), ο καλλιτέχνης έχει δημιουργήσει ένα απίστευτο τοπίο απο ετερόκλητα στοιχεία, τα οποία έχει συνταιριάξει τέλεια ώστε να αντικατοπτρίζουν την ουσία του βιβλίου του. Ένας ωκεανός πληροφοριών, ένας ιστορικός χάρτης, ένα απίστευτο έργο, ένα λαμπρό καλλιτεχνικό όραμα.

Η τελευταία δουλειά που έχει κυκλοφορήσει ο σπουδαίος αυτός δημιουργός είναι το Grandville (το Δεκέμβριο του 2010 αναμένεται να κυκλοφορήσει η συνέχειά του, Grandville mon Amour). Η υπόθεση παρακολουθεί τον άγγλο επιθεωρητή Archie LeBrock της Scotland Yard καθώς προσπαθεί να λύσει μια υπόθεση δολοφονίας, αλλά στην πορεία ξεσκεπάζει μία πολιτική συνομωσία. Ο LeBrock, όπως και όλοι οι χαρακτήρες του βιβλίου, είναι ανθρωπόμορφο ζώο (ασβός) και ζεί σε μία εναλλακτική ιστορία της Αγγλίας, όπου η Γαλλία είναι η κυρίαρχη δύναμη του κόσμου μετά τους Ναπολεώνιους πολέμους. Ένα υπέροχα εικονογραφημένο, δυνατό steampunk θρίλερ, εμπνευσμένο απο τη δουλειά του γάλλου εικονογράφου του 19ου αιώνα J.J.Grandville.

Ο Bryan Talbot λοιπόν, είναι ένας πολύ ιδιαίτερος δημιουργός, χαρακτηριστικά βρετανός όπως προείπα, κάτι που αναβλύζει απο κάθε μία απο τις υπέροχες σελίδες των βιβλίων του. Ανήσυχος καλλιτεχνικά, διαρκώς πειραματίζεται και εξελίσσει το ύφος του, έχοντας φτάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα αφηγηματικής, και κυρίως εικονογραφικής τέχνης. Φανατικός μελετητής της ιστορίας, την εξερευνεί και τη μεταλάσσει με ευρηματικό τρόπο, αρεσκόμενος να δημιουργεί εναλλακτικές τροπές της, που προσθέτουν ενδιαφέρον στα ούτως ή άλλως εξόχως πολύπλοκα σενάριά του, τα συνήθως αποτελούμενα απο πολυάριθμες μικρές ιστορίες. Παθιασμένος με τη δουλειά του και τελειομανής, παραδίδει στο κοινό έργα που "μοσχοβολάνε" ποιότητα και προσοχή στη λεπτομέρεια, έργα πολύ διαφορετικά απο τα συνηθισμένα, που κοσμούν και εξελίσσουν τον αγαπημένο του κόσμο των comics.


Βιβλιογραφία

• The Adventures of Luther Arkwright (1978-1989)
• Brainstorm: The Complete Chester P.Hackenbush and Other Underground Classics (1982)
• Tharg's Future Shocks: "The Wages of Sin" (with Alan Moore, in 2000 AD #257, 1982)
• Ro-Busters: "Old Red Eyes is Back" (with Alan Moore, in 2000AD Annual 1983, 1982)
• Nemesis the Warlock (with Pat Mills):
  • "The Gothic Empire (Book IV)" (in 2000 AD #390-406, 1984–1985)
  • "Vengeance of Thoth (Book V)" (in 2000 AD #435-445, 1985)
  • "Torquemurder (Book VI) Part 1" (in 2000 AD #482-487, 1986)
  • "Torquemurder (Book VI) Part 2" (in 2000 AD #500-504, 1986–1987)
• Sláine: "The Time Killer" (with Pat Mills, in 2000 AD #431, 1985)
• Judge Dredd:
  • "House of Death" (with John Wagner/Alan Grant, in Dice Man #1, 1986)
  • "Last Voyage of the Flying Dutchman" (with John Wagner/Alan Grant, in 2000 AD #459, 1986)
  • "Judge Dredd and the Seven Dwarves" (with John Wagner/Alan Grant, in Judge Dredd Annual 1987, 1986)
  • "Ladies' Night" (with John Wagner/Alan Grant, in 2000AD Annual 1987, 1986)

• Torquemada: "The Garden of Alien Delights" (with Pat Mills, in Dice Man #3, 1986)

• One-Off:
  • "Alien Enemy" (with script and pencils Mike Matthews, in 2000AD Sci-Fi Special 1987)
  • "Memento" (in 2000 AD prog 2002, 2001)

• Sandman (with Neil Gaiman):
  • A Game of You (1991–1992)
  • Fables and Reflections (1991–1993)
  • Worlds' End (1993)

• The Tale of One Bad Rat (4-issue mini-series, 1995)
• Batman: Dark Legends (Legends of the Dark Knight #39 - 40, 50, 52 - 54, 1996)
• The Dreaming #9-12 (writer, February–May, 1997)
• Heart of Empire: Or the Legacy of Luther Arkwright (9-issue limited series, 1999)
• Hellblazer Annual #1 (Hellblazer Annual story: "The Bloody Saint", interior art only.)
• The Dead Boy Detectives (with Ed Brubaker, 4 issue mini-series, 2001)
• "Nightjar" (with Alan Moore, in Alan Moore's Yuggoth Cultures and Other Growths #1, 2003)
• Fables: Storybook Love (with Bill Willingham, 2004)
• Alice in Sunderland (graphic novel, Jonathan Cape, April 2007)
• The Naked Artist: Comic Book Legends.
• Cherubs! (with Mark Stafford, graphic novel, November 2007)
• The Art of Bryan Talbot (96 pages, NBM Publishing, December 2007, ISBN 1-561635-12-X)
• Metronome (as Véronique Tanaka, May 2008)
• Grandville (graphic novel, October 2009)

 (πηγή βιβλιογραφίας : wikipedia.org)

Links

Bryan Talbot's official site
Bryan Talbot @ wikipedia
Bryan Talbot @ lambiek.net
Bryan Talbot @ 2000AD
Bryan Talbot @ the Comic Book DB

Tα TOP 100 Comics των 00s απο το Comicdom.gr

Tα TOP 100 Comics των 00s απο το Comicdom.gr 
Οι συντάκτες και οι συνεργάτες του σημαντικότερου ελληνικού ιστότοπου για τα comics, ψήφισαν και παρουσιάζουν τα 100 σημαντικότερα comics για τα 00s.
( διαβάστε το σχετικό άρθρο / εισαγωγή στην αντίστροφη μέτρηση )

Η ΛΙΣΤΑ / COUNTDOWN :
( νούμερο κατάταξης / τίτλος / συγγραφέας / σχεδιαστής / εκδοτική εταιρεία )


100 - 91  ( διαβάστε αναλυτικότερα στο Comicdom.gr )

 100. EPILEPTIC -  writer/artist: David B.  (Pantheon Books)
   99. TALES DESIGNED TO THRIZZLE -  writer/artist: Michael Kupperman  (Fantagraphics Books)
   98. HELLSING -  writer/artist: Kohta Hirano  (Dark Horse)
   97. I DIE AT MIDNIGHT -  writer/artist: Kyle Baker  (Vertigo)
   96. BIZARRO COMICS & BIZZARO WORLD -  writers: various - artists: various  (DC Comics)
   95. ASTRO CITY -  writer: Kurt Busiek - artist: Brent Anderson  (DC Comics)
   94. PEEPSHOW -  writer/artist: Joe Matt  (Drawn & Quarterly)
   93. ULTIMATES Vol. 1 + 2 -  writer: Mark Millar - artist: Bryan Hitch  (Marvel Comics)
   92. ELK’S RUN -  writer: Joshua Hale Fialkov - artist: Noel Tuazon  (Hoarse & Buggy, Speakeasy, Villard Books)
   91. PRIDE OF BAGHDAD -  writer: Brian K. Vaughan - artist: Niko Henrichon  (Vertigo)   
   

90 - 81   ( διαβάστε αναλυτικότερα στο Comicdom.gr )

 90. TOP 10 -  writer: Alan Moore - artists: Gene Ha, Zander Cannon  (DC Comics)
 89. SILVER SURFER: REQUIEM -  writer: Michael J. Straczynski - artist: Esad Ribic  (Marvel Comics)
 88. A TREASURY OF VICTORIAN MURDER -  writer/artist: Rick Geary  (NBM)
 87. THE QUITTER -  writer: Harvey Pekar - artist: Dean Haspiel  (Vertigo)
 86. GREEN LANTERN: REBIRTH -  writer: Geoff Johns - artist: Ethan Van Sciver  (DC Comics)
 85. CEREBUS -  writer/artist: Dave Sim  (Aardvark-Vanaheim)
 84. PREACHER -  writer: Garth Ennis - artist: Steve Dillon  (Vertigo)
 83. THE NIGHTLY NEWS -  writer/artist: Jonathan Hickman  (Image Comics)
 82. X-STATIX -  writer: Peter Milligan - artist: Mike Allred  (Marvel Comics)
 81. PALOOKAVILLE (CLYDE FANS) -  writer/artist: Seth  (Drawn & Quarterly)     


80 - 71  ( διαβάστε αναλυτικότερα στο Comicdom.gr )

 80. LAIKA -  writer/artist: Nick Abadzis  (First Second Books)
 79. AGE OF BRONZE -  writer/artist: Eric Shanower  (First Second Books)
 78. THE SALON -  writer/artist: Nick Bertozzi  (St. Martin’s Griffin)
 77. THE SANDMAN:DREAM HUNTERS -  writer: Neil Gaiman - artist: P. Craig Russell  (Vertigo)
 76. STARMAN -  writer: James Robinson - artist: Peter Snejbjerg  (DC Comics)
 75. THE SANDMAN: ENDLESS NIGHTS -  writer: Neil Gaiman - artists: various  (Vertigo)
 74. FULLMETAL ALCHEMIST -  writer/artist: Hiromu Arakawa  (Square Enix, Viz Media)
 73. PROMETHEA -  writer: Alan Moore - artists: J.H. Williams III, Mick Gray  (DC Comics)
 72. ASTONISHING X-MEN -  writer: Joss Whedon - artist: John Cassaday  (MarvelComics)
 71. AMERICAN SPLENDOR -  writer: Harvey Pekar - artists: various  (Dark Horse, DC Comics)      

70 - 61  ( διαβάστε αναλυτικότερα στο Comicdom.gr )

 70. THE PERRY BIBLE FELLOWSHIP: THE TRIAL OF COLONEL SWEETO AND OTHER STORIES -  writer/artist: Nicholas Gurewitch  (Dark Horse)
 69. GLAMOURPUSS -  writer/artist: Dave Sim  (Aardvark-Vanaheim)
 68. WILDCATS v2.0/3.0 -  writer: Joe Casey - artist: Sean Phillips  (DC Comics)
 67. BILLY HAZELNUTS -  writer/artist: Tony Millionaire  (Fantagraphics Books)
 66. THE GOLEM’S MIGHTY SWING -  writer/artist: James Sturm  (Drawn & Quarterly)
 65. ALIAS THE CAT -  writer/artist: Kim Deitch  (Fantagraphics Books)
 64. FABLES: 1001 NIGHTS OF SNOWFALL -  writer: Bill Willingham - artists: various  (Vertigo)
 63. TOWN OF EVENING CALM, COUNTRY OF CHERRY BLOSSOM -  writer/artist: Fumiyo Kouno  (Last Gasp)
 62. ETERNALS -  writer: Neil Gaiman - artist: John Romita Jr.  (Marvel Comics)
 61. MIDNIGHT NATION -  writer: J. Michael Straczynski - artist: Gary Frank  (Top Cow)   
   

60 - 51  ( διαβάστε αναλυτικότερα στο Comicdom.gr )

 60. SAFE AREA GORAZDE -  writer/artist: Joe Sacco  (Fantagraphics Books)
 59. ΤΗΕ AUTHORITY -  writer: Warren Ellis - artists: various  (DC Comics)
 58. THE WIMBLEDON GREEN -  writer/artist: Seth  (Drawn & Quarterly)
 57. SUPER SPY -  writer/artist: Matt Kindt  (Top Shelf)
 56. ALL STAR SUPERMAN -  writer: Grant Morrison - artist: Frank Quitely  (DC Comics)
 55. OPTIC NERVE -  writer/artist: Adrian Tomine  (Drawn & Quarterly)
 54. CURSES -  writer/artist: Kevin Huizenga  (Drawn & Quarterly)
 53. FRED THE CLOWN -  writer/artist: Roger Langridge  (Hotel Fred Press, Fantagraphics)
 52. THE NAME OF THE GAME -  writer/artist: Will Eisner  (DC Comics)
 51. LITTLE NOTHINGS -  writer/artist: Lewis Trondheim  (NBM/Comicslit)    
  

50 - 41  ( διαβάστε αναλυτικότερα στο Comicdom.gr )

 50. ARSENIC LULLABY -  writer/artist: Douglas Paszkiewicz  (Silent Comics Inc, Arsenic Lullaby)
 49. LOKI -  writer: Rob Rodi - artist: Esad Ribic  (Marvel Comics)
 48. BLACKSAD -  writer: Juan Díaz Canales - artist: Juanjo Guarnido  (Dargaud)
 47. STRAY BULLETS -  writer/artist: David Lapham  (El Capitan)
 46. NEW X-MEN (issues 114 – 154) -  writer: Grant Morrison - artists: various  (Marvel Comics)
 45. RING OF THE NIBELUNG -  writer/artist: P. Craig Russell  (Dark Horse)
 44. BONE -  writer/artist: Jeff Smith  (Cartoon Books, Image Comics)
 43. BERLIN -  writer/artist: Jason Lutes  (Drawn & Quarterly)
 42. EMPIRE -  writer: Mark Waid - artist: Barry Kitson  (DC Comics)
 41. MURDER MYSTERIES -  writer: Neil Gaiman - artist: P. Craig Russell  (Dark Horse)     
 

40 - 31  ( διαβάστε αναλυτικότερα στο Comicdom.gr )

 40. EARTH X -  writer: Jim Krueger - artist: John Paul Leon  (Marvel Comics)
 39. PERSEPOLIS -  writer/artist: Marjane Satrapi  (Pantheon Books)
 38. THE BOOK OF GENESIS -  writer/artist: Robert Crumb  (W.W. Norton)
 37. FRANK -  writer/artist: Jim Woodring  (Fantagraphics Books, Presspop)
 36. BREAKDOWNS: PORTRAIT OF THE ARTIST AS A YOUNG %@&*! -  writer/artist: Art Spiegelman  (Random House)
 35. GEORGE SPROTT 1894-1975 -  writer/artist: Seth  (Drawn & Quarterly)
 34. MINOR MIRACLES -  writer/artist: Will Eisner  (DC Comics)
 33. TRICKED -  writer/artist: Alex Robinson  (Top Shelf Productions)
 32. 20th CENTURY BOYS -  writer/artist: Naoki Urasawa  (Viz Media)
 31. THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN -  writer: Alan Moore - artist: Kevin O’Neil  (DC Comics, Top Shelf)   
   

30 - 21  ( διαβάστε αναλυτικότερα στο Comicdom.gr )

 30. BOX OFFICE POISON -  writer/artist: Alex Robinson  (Antarctic Press, Top Shelf)
 29. WE3 -  writer: Grant Morrison - artist: Frank Quitely  (Vertigo)
 28. FANTASTIC FOUR: UNSTABLE MOLECULES -  writer: James Sturm - artist: Guy Davis  (Marvel Comics)
 27. 100 BULLETS -  writer: Brian Azzarello - artist: Eduardo Risso  (Vertigo)
 26. PLANETARY -  writer: Warren Ellis - artist: John Cassaday  (DC Comics)
 25. Y: THE LAST MAN -  writer: Brian K. Vaughan - artist: Pia Guerra  (Vertigo)
 24. MAKING COMICS -  writer/artist: Scott McCloud  (Harper Collins)
 23. GANGES -  writer/artist: Kevin Huizenga  (Fantagraphics Books)
 22. FELL -  writer: Warren Ellis - artist: Ben Templesmith  (Image Comics)
 21. DORK -  writer/artist: Evan Dorkin  (Slave Labor Graphics)   
   

20 - 11  ( διαβάστε αναλυτικότερα στο Comicdom.gr )

 20. LOVE AND ROCKETS -  writer/artist: Gilbert Hernandez, Jaime Hernandez  (Fantagraphics Books)
 19. IDENTITY CRISIS -  writer: Brad Meltzer - artist: Rags Morales  (DC Comics)
 18. STRANGERS IN PARADISE -  writer/artist: Terry Moore  (Abstract Studio)
 17. THE FATE OF THE ARTIST -  writer/artist: Eddie Campbell  (First Second Books)
 16. TRANSMETROPOLITAN -  writer: Warren Ellis - artist: Darick Robertson  (Vertigo)
 15. ASTERIOS POLYP -  writer/artist: David Mazzucchelli  (Pantheon Books)
 14. YOTSUBA&! -  writer/artist: Kiyohiko Azuma  (ADV, Yen Press)
 13. NAT TURNER -  writer/artist: Kyle Baker  (Kyle Baker Publishing, Image, Abrams)
 12. SMOKE -  writer: Alex de Campi - artist: Igor Kordey  (IDW Publishing)
 11. PLUTO: URASAWA X TEZUKA -  writer/artist: Naoki Urasawa  (Viz Media)  
    

TOP 10 :

10. CONCRETE: THE HUMAN DILEMMA  -  writer/artist : Paul Chadwick (Dark Horse)  
09. ALICE IN SUNDERLAND  -  writer/artist : Bryan Talbot (Dark Horse) 
08. BLANKETS  -  writer/artist : Craig Thompson (Top Shelf) 
07. ICE HAVEN  -  writer/artist : Daniel Clowes (Fantagraphics, Pantheon Books) 
06. MONSTER  -  writer/artist : Naoki Urasawa (Viz Media) 
05. DAVID BORING  -  writer/artist : Daniel Clowes (Fantagraphics, Pantheon Books)  
04. SCHIZO #4  -  writer/artist : Ivan Brunetti (Fantagraphics Books) 
03. ACME NOVELTY LIBRARY  -  writer/artist : Chris Ware (Pantheon Books, Drawn & Quarterly)  
02. BLACK HOLE  -  writer/artist : Charles Burns (Kitchen Sink Press, Fantagraphics, Pantheon Books)

01. FABLES  -  writer: Bill Willingham - artists: various (Vertigo)