The Narrative Corpse

Μία "αλυσιδωτή" ιστορία από 69 all-star καλλιτέχνες

Το The Narrative Corpse είναι μία comics αλυσίδα, μία ιστορία δημιουργημένη από 69 κορυφαίους καλλιτέχνες του χάρτινου σύμπαντος, με εμπνευστή και επιμελητή του όλου εγχειρήματος το μεγάλο Art Spiegelman. Βασισμένο στο Le Cadavre Exquis (The Exquisite corpse, Το εξαίσιο πτώμα *), ένα παιχνίδι που έπαιζε ο André Breton και οι σουρρεαλιστές φίλοι του, το πτώμα της αφήγησης ξεκίνησε στις αρχές του 1990 σαν ένα project που θα δημοσιευόταν στις σελίδες του RAW, του θρυλικού περιοδικού comics που εξέδιδε ο ίδιος ο Spiegelman και η γυναίκα του.

Η διαδικασία θα πήγαινε ως εξής: Ένας καλλιτέχνης θα ξεκινούσε την ιστορία σχεδιάζοντας μόνο 3 ασπρόμαυρα panels με ήρωα τον Sticky, το κλασικό ανθρωπάκι με τις απλές γραμμές που φτιάχνουν τα πεντάχρονα παιδιά. Έπειτα, θα έδινε τη δουλειά του στον επόμενο, που θα συνέχιζε την ιστορία με όποιο τρόπο ήθελε, με 3 δικά του κουτάκια. Μόνη προϋπόθεση ήταν να υπάρχει κάποια συνέχεια με την προηγούμενη συμμετοχή, και να χρησιμοποιηθεί ως κεντρικός χαρακτήρας ο Sticky. Έτσι κι αλλιώς, ο καλλιτέχνης λάμβανε μόνο τα panels του τελευταίου πρίν από αυτόν καλλιτέχνη, όχι όλων των προηγούμενων, για να διατηρηθεί το σουρρεαλιστικό στοιχείο του όλου πράγματος, να μην υπάρχει κεντρική δομή.

Ο Spiegelman, μία από τις πλέον επιδραστικές προσωπικότητες του κόσμου των comics της εποχής, συγκέντρωσε για αυτό το καλλιτεχνικό του πείραμα την αφρόκρεμα της αφρόκρεμας των εναλλακτικών αμερικάνικων αλλά και ευρωπαϊκών comics. Μιλάμε για ονόματα όπως οι: Chris Ware, Robert Crumb, Lorenzo Mattotti, Daniel Clowes, Thomas Ott, Charles Burns, David Mazzucchelli, Jaques Loustal, Gilbert και Jaime Hernandez, μέχρι και τον θρυλικό Will Eisner ! Και φυσικά πολλούς, πολλούς άλλους. Για να επισπευστεί η διαδικασία, ορίστηκαν δύο "παρακλάδια", ένα στη Νέα Υόρκη και ένα στο Λονδίνο, και ο Spiegelman, ο συν-επιμελητής Robert Sikoryak και ο Richard McGuire ανέλαβαν να ενώσουν τις δύο άκρες της κάθε άλλο παρά γραμμικής αφήγησης. Το όλο project μεγάλωνε διαρκώς, ξεπερνώντας μάλιστα τη διάρκεια ζωής του RAW (το οποίο σταμάτησε να εκδίδεται το 1991), και τελείωσε απότομα το 1995, για να εκδοθεί και σε μορφή graphic novel από τις εταιρείες Gates of Heck και Raw Books σε 9.500 πλέον σπάνια και συλλεκτικά αντίτυπα.

Υπόθεση με την αυστηρή έννοια ασφαλώς και δεν υπάρχει (γι'αυτό μου αρέσει ο σουρρεαλισμός), και βασικά δεν υπάρχει ούτε αρχή ή τέλος, όμως μετά τα μονταρίσματα του Spiegelman και του Sikoryak καθορίστηκαν ως αρχικά panels αυτά του ίδιου το Sikoryak, και ως τελικά αυτά του Jayr Pulga. Κάποιοι συμμετέχοντες συμπεριέλαβαν και εμφανίσεις γνωστών χαρακτήρων τους (π.χ The Spirit του Will Eisner, Akbar & Jeff του Matt Groening, Zippy the Pinhead του Bill Griffith), για να δώσουν και λίγη γεύση από crossover στο όλο εγχείρημα. Ενδιαφέρον είναι επίσης το οτι οι δευτερεύοντες χαρακτήρες και τα background σκηνικά δε διαρκούν περισσότερο από 3 συμμετοχές (δηλαδή 9 panels) στη σειρά.

* Το Le Cadavre Exquis (Το εξαίσιο πτώμα) ήταν ένα παιχνίδι που έπαιζε ο André Breton και ο κύκλος των σουρρεαλιστών τις δεκαετίες του 1920 και 1930 για να ξεφύγουν από τους περιορισμούς της λογικής σκέψης. Ο πρώτος συμμετέχων έγραφε μία πρόταση στο πάνω μέρος μίας κόλλας χαρτιού, και το έδινε στον επόμενο για να γράψει τη δική του συνέχεια. Το χαρτί κάθε φορά διπλωνόταν ώστε να φαίνεται μόνο η πρόταση του τελευταίου συμμετέχοντος, και αφού έγραφαν όλοι με τη σειρά τους, ξεδιπλωνόταν και διαβαζόταν ως ολοκληρωμένη αφήγηση (ο Βισνού να την κάνει). Αργότερα το παιχνίδι εξελίχθηκε και σε "εκδόσεις" για σκίτσο και κολλάζ (σαν τη Monopoly ένα πράγμα), οπότε ο Art Spiegelman πολλές δεκαετίες αργότερα πολύ λογικά σκέφτηκε "γιατί όχι και σε comics?"

Το πείραμα του The Narrative Corpse ίσως και να ενέπνευσε ένα αντίστοιχο εγχείρημα του 1999 σε επιμέλεια του τεράστιου Alan Moore και τίτλο The Worm, μόνο που εκεί οι καλλιτέχνες συγκεντρώθηκαν και δούλεψαν ταυτόχρονα πάνω σε ένα προκαθορισμένο σενάριο. Επίσης, έχει εμπνεύσει την πολύ πιο πρόσφατη και πολύ ωραία πρωτοβουλία The Infinite Corpse, ένα διαδραστικό web comic από μόλις... 493 καλλιτέχνες.

Ακολουθεί μία λίστα των εκλεκτών συμμετεχόντων, με τη σειρά που εμφανίζονται τα panels τους στο The Narrative Corpse:

R. Sikoryak > Mark Beyer > Gilbert Hernandez > Mary Fleener > M. K. Brown > David Mazzucchelli > Mort Walker > S. Clay Wilson > Chester Brown > Debbie Dreschler > Mark Landman > Jay Lynch > Gary Leib > Willem > Carol Lay > Jason Lutes > Max Andersson > J. Pirinen > Peter Bagge > G. Wasco > Spain > Carol Swain > Richard McGuire > Drew Friedman > David Sandlin > Ever Meulen > Mariscal > Joost Swarte > Pascal Doury > Georgeanne Deen > Chris Ware > Charles Burns > Lorenzo Mattotti > Justin Green > Julie Doucet > Kaz > Gary Panter > Daniel Clowes > Jonathon Rosen > Krystine Kryttre > Jaime Hernandez > Scott Gillis > Jim Woodring > Paul Corio > Will Eisner > Carol Tyler > Max Cabanes > Gilbert Shelton > Scott McCloud > Typex > José Muñoz > Matt Groening > Joe Sacco > Art Spiegelman > Savage Pencil > Jaques Loustal > Robert Crumb > Aline Kominsky-Crumb > Kamagurka & Herr Seele > Thomas Ott > Bruno Richard > Kim Deitch > Ben Katchor > Lynda Barry > Mark Zingarelli > Richard Sala > Bill Griffith > Jayr Pulga

Η τελευταία ατάκα νομίζω τα λέει όλα από άποψη υποθέσεως και ύφους !

Pascal Doury - Paul, from Théo Tête de Mort

Μία μικρή, "διαταραγμένη" ιστορία από το γκροτέσκο αριστούργημα Théo Tête de Mort 
(Theodore Death Head, ή Θόδωρος ο Θανατοκέφαλος)

Ο Pascal Doury (1956-2001) ήταν ένας πολύ ιδιαίτερος, ταλαντούχος, underground μέχρι αηδίας και άρα υποτιμημένος γάλλος καλλιτέχνης, που παρέμεινε καθ'όλη τη διάρκεια της καριέρας του στο περιθώριο της ακμάζουσας γαλλικής σκηνής ως αποτέλεσμα αυτής ακριβώς της διαφορετικότητάς του. Κομίστας και εικονογράφος, εξαιρετικός τόσο στο ασπρόμαυρο όσο και στο έγχρωμο, ο Doury χρησιμοποιούσε συχνά την τεχνική του scratchboard που είχε εισάγει στα ευρωπαϊκά comics ο Marc Caro, και που θα επανέφερε στο προσκήνιο αρκετά χρόνια αργότερα ο ελβετός Thomas Ott.

Με μία αρκούντως σκοτεινή και "ενοχλητική" θεματολογία, που σίγουρα τρεφόταν και από τη χρόνια εξάρτηση του από την ηρωίνη, o αντισυμβατικός αυτός καλλιτέχνης συνδύαζε παιδικά θέματα και συμβολισμούς με καθαρά ενήλικες έννοιες όπως το σεξ, η βία, η παράνοια και ο τρόμος, πάντα μέσα από το πρίσμα του σουρρεαλισμού και του παραλόγου. Τα - σχεδόν αποκλειστικά - παιδιά που πρωταγωνιστούσαν στις ιστορίες του, περιφέρονταν σε ένα σκοτεινό, διαταραγμένο ενήλικο κόσμο, με μαύρα τρίγωνα αντί για μάτια (εκτός από τον Paul) και μονίμως με ένα τεράστιο, καυλωμένο παλαμάρι να εξέχει από το ανοιχτό φερμουάρ τους ! Και αυτό ισχύει και για τα αγόρια αλλά και για τα κορίτσια !!!

Η πιο γνωστή δουλειά του Doury, το Théo Tête de Mort εκδόθηκε στη Γαλλία το 1983 από τη θρυλική εταιρεία Les Humanoïdes associés. Παραδόξως, μία ιστορία από το Θόδωρο το Θανατοκέφαλο μεταφράστηκε και στα αγγλικά, από το μόνο άνθρωπο που θα μπορούσε ποτέ να επιχειρήσει κάτι τόσο καλλιτεχνικά ριψοκίνδυνο - τον τεράστιο αμερικανό πρωτοπόρο της 9ης τέχνης Art Spiegelman. Ο Spiegelman λοιπόν, δημιουργός του MAUS, συμπεριέλαβε την 28-σέλιδη ιστορία PAUL από το Théo Tête de Mort στη θρυλική ανθολογία εναλλακτικών comics που εξέδιδε με τη γυναίκα του, το RAW. Ο Παυλάκης δημοσιεύθηκε στο RAW Vol. 2 #1 το 1989, μία εποχή που τον Doury δεν τον γνώριζε το ευρύ κοινό ούτε στη Γαλλία, πόσο μάλλον στην Αμερική.

Με το χαρακτηριστικό, γκροτέσκο καλλιτεχνικό στυλ που θυμίζει χαρακτική αλλά και τις εικονογραφήσεις παιδικών βιβλίων της δεκαετίας του 1950, ο Pascal Doury κατάφερε να δημιουργήσει ένα πολύ ιδιαίτερο οπτικό αποτέλεσμα, σκοτεινό και "διαταραγμένο", που μοιάζει βγαλμένο απ'ευθείας μέσα από τις μέρες που τον είχαν καταπιεί τα σκληρά ναρκωτικά και οι κάθε λογής καταχρήσεις. Με έντονες επιρροές από τα καλλιτεχνικά κινήματα του κονστρουκτιβισμού, του κυβισμού, του εξπρεσσιονισμού αλλά και του σουρρεαλισμού, ο ταλαντούχος γάλλος "τρομοκράτης" των comics πάτησε στα χνάρια του μεγάλου Marc Caro, δημιουργώντας το δικό του, προσωπικό όσο και εφιαλτικό όραμα.

Ο Doury πέθανε το 2001 από καρκίνο του πνεύμονα, ακριβώς 10 χρόνια μετά τη γυναίκα του, απώλεια η οποία τον είχε κινητοποιήσει να απεξαρτηθεί από την ηρωίνη για χάρη της κόρης του.

Gallery εικονογραφήσεων του Pascal Doury

Gustave Doré - A fulfilling career (1852)

Μία σύντομη, αυτο-βιογραφική ιστορία comics 
του σπουδαιότερου εικονογράφου του 19ου αιώνα

Τον εξαιρετικό Gustave Doré (1832-1883), τον καλλιτέχνη που έχει εικονογραφήσει με μοναδικό τρόπο τη Θεία Κωμωδία του Dante, τη Βίβλο, το Paradise Lost του John Milton και τόσα άλλα σπουδαία έργα πιστεύω οτι τον γνωρίζουν οι περισσότεροι, και αν το όνομα δε σας θυμίζει κάτι, σίγουρα κάπου θα έχετε δεί μερικές από τις υπέροχες γκραβούρες του. Αυτό που ίσως δε γνωρίζουν πολλοί όμως είναι οτι ο εκπληκτικός αυτός ζωγράφος, ξυλογράφος και γλύπτης είχε ασχοληθεί στην καριέρα του και με το... νεογέννητο και "ταπεινό" τότε μέσο των comics - θυμίζω οτι το πρώτο σύγχρονο comic θεωρείται το Histoire de Mr.Vieux Bois (1827) του ελβετού Rodolphe Töpffer. Ο Doré τύγχανε, και εξακολουθεί να τυγχάνει, μεγάλης εκτίμησης και θαυμασμού για τη σπουδαία ικανότητά του στην εικονογράφηση βιβλίων, όμως ελάχιστα είναι γνωστά για τις εικονογραφημένες ιστορίες που είχε δημιουργήσει με τη συνοδεία κειμένου, ένα μέσο που το 19ο αιώνα δεν είχε αναγνωριστεί καν ως ξεχωριστό είδος καλλιτεχνικής έκφρασης, ούτε φυσικά ονομαστεί.

Δεν είναι καν βέβαιο το πόσες ιστορίες με καρικατούρες (όπως ονόμαζαν τα πρώιμα αυτά comics) δημιούργησε ο μεγάλος γάλλος καλλιτέχνης στην καριέρα του, όμως γνωρίζουμε οτι τις φιλοτέχνησε την περίοδο 1848-1855, δηλαδή ανάμεσα στις ηλικίες των 15 (!!!) και των 22. Τα πρωτόλεια αυτά δείγματα του μέσου που πολύ αργότερα θα ονομαζόταν comics δημοσιεύονταν στη σατιρική εφημερίδα Journal pour Rire (Η εφημερίδα του Γέλιου) του εκδότη Charles Philipon, και είχαν καθαρά χιουμοριστικό χαρακτήρα. Οι ιστορίες του Doré ήταν συνήθως σύντομες, όμως υπήρχαν και μερικές μεσαίου μήκους εξαιρέσεις που εκδόθηκαν σε ξεχωριστά άλμπουμ, όπως οι Les Travaux d'Hercule (1847), Trois Artistes incompris et mécontents (1851), και Les Dés-Agréments d'un Voyage d'Agrément (1851). Το αριστούργημα της "καρικατουριστικής" αυτής περιόδου του καλλιτέχνη όμως είναι αναμφισβήτητα η περίφημη, σατιρική και προπαγανδιστική Histoire Pittoresque, Dramatique et Caricaturale de la Sainte Russie (History of Holy Russia, 1854), που με 125 σελίδες και 500 εικόνες αποτελεί τη μακροσκελέστερη εικονογραφημένη ιστορία του 19ου αιώνα.

Την 4-σέλιδη ιστορία A fulfilling career τη δημιούργησε ο Doré το 1852, σε ηλικία μόλις 20 ετών δηλαδή, και δημοσιεύθηκε και αυτή στη Journal pour Rire. Με επιρροές από τους προγενέστερους δημιουργούς Töpffer, Cham και Nadar, ο γάλλος καλλιτέχνης επιχειρεί μία αποτίμηση της σύντομης τότε καλλιτεχνικής του πορείας, σατιρίζοντας ανελέητα τόσο την κοινωνία της εποχής, όσο και τον εαυτό του. Η σύντομη ιστορία κλείνει με το πολύ σοφό (ιδιαίτερα για ένα 20χρονο παιδαρέλι) συμπέρασμα οτι το πηγαίο ταλέντο πρέπει να καλλιεργηθεί για να εξελιχθεί σε αξιόλογη καλλιτεχνική ικανότητα. Πέρασαν μόλις... 140 χρονάκια για να επανατυπωθεί και να μεταφραστεί η διδακτική αυτή ιστορία στα αγγλικά, στο σπουδαίο περιοδικό RAW του μεγάλου Art Spiegelman, στο τεύχος #3 της δεύτερης περιόδου (1991). Την ιδέα και επιμέλεια του εγχειρήματος είχε ο μεγάλος λάτρης του Doré και ιστορικός της 9ης τέχνης David Kunzle.

Όπως παρατηρούμε στις παραπάνω σελίδες, στα μέσα του 19ου αιώνα δεν υπήρχαν πολλά από τα στοιχεία που σήμερα θεωρούμε δεδομένα στον κόσμο των comics (π.χ τα panels ή τα word balloons), και το κείμενο τοποθετούνταν δίπλα ή κάτω από τις εικόνες, συνοδεύοντας και επεξηγώντας τες. Όμως ήταν αναμφισβήτητα comics, και ο Gustave Doré ήταν ένας από τους πρώτους εκπροσώπους του νέου αυτού είδους.

Το υποτιμημένο σε εγκληματικό βαθμό έργο του Doré στο χώρο των comics και η γενικότερη προσφορά του στην 9η τέχνη μόλις τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να επανεκτιμώνται, αποκαθιστώντας τη φήμη του ως έναν από τους μεγαλύτερους πρωτοπόρους του αγαπημένου μας μέσου. Ενδεικτικό είναι οτι πολλά από τα πρώιμα comics του για τη Journal pour Rire συγκεντρώθηκαν για πρώτη φορά στην έκδοση Gustave Doré - Twelve Comic Strips από τον David Kunzle μόλις τον Ιούλιο του... 2015 (φέτος !!!). Υπήρχαν κάποιες ημιτελείς γαλλικές και γερμανικές εκδόσεις των μεγαλύτερων ιστοριών του, όμως η συγκεκριμένη κυκλοφορία αποτελεί την πρώτη μετάφρασή τους στα αγγλικά. Έλεος ρε παιδιά ! Τουλάχιστον, έστω και ελεεινά και αηδιαστικά αργά, και χάρη στη μεγάλη αφοσίωση του Kunzle, καιρός είναι πια το ευρύ κοινό να μάθει και να εκτιμήσει το άγνωστο έργο ενός σπουδαίου εικονογράφου και... κομίστα !

Art Spiegelman's RAW Gagz

Ένα εξαιρετικό κολλάζ εναλλακτικών γελοιογραφιών της αφρόκρεμας των καλλιτεχνών του RAW

Το θρυλικό αμερικάνικο περιοδικό RAW ήταν μία ανθολογία εναλλακτικών comics, την οποία εξέδιδε ανά τακτά ή άτακτα διαστήματα η μεγάλη μορφή της 9ης τέχνης Art Spiegelman μαζί με τη γυναίκα του, τη γαλλίδα Françoise Mouly, την περίοδο 1980 - 1991. Από τις σελίδες του πέρασαν οι μεγαλύτεροι αμερικανοί underground δημιουργοί της δεκαετίας του 80 (π.χ Robert Crumb, Justin Green, Bill Griffith, Gary Panter), αλλά και πολλοί εξαιρετικοί ευρωπαίοι (Jacques Tardi, Lorenzo Mattotti, Joost Swarte, Francis Masse), οι οποίοι παρουσιάζονταν για πρώτη φορά στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Το RAW αποτελούσε το πιο "καλλιτεχνικό" ή κουλτουριάρικο ξαδερφάκι των underground περιοδικών που μεσουρανούσαν εκείνη την εποχή, όπως π.χ το Weirdo του Robert Crumb, όντας στην ουσία το πρώτο έντυπο που αντιμετώπισε τα comics ως μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης. Ενδεικτικό είναι οτι στις σελίδες του δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες το εμβληματικό graphic novel MAUS του Spiegelman, το έργο δηλαδή που συνετέλεσε τα μέγιστα στην αναγνώριση των comics ως μορφή τέχνης.

Εκτός όμως από την προτίμηση των εκδοτών στους underground καλλιτέχνες, το RAW έτρεφε μεγάλη εκτίμηση και στην ιστορία του μέσου των comics, παρουσιάζοντας συχνά δουλειές των πρωτοπόρων δημιουργών που έθεσαν τα θεμέλια του είδους, όπως οι Winsor McCay (Little Nemo in Slumberland), Gustave Doré, Frans Masereel και George Herriman (Krazy Kat). Και κάπου ανάμεσα στους "προπάτορες" και στους "υπόγειους", υπήρχε πάντα χώρος για την ανάδειξη ανερχόμενων ταλέντων της εποχής - που σήμερα αποτελούν μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της αμερικάνικης σκηνής - όπως οι Chris Ware, Charles Burns και Richard Sala. Παραπονεμένος δεν έμεινε ούτε ο κόσμος των manga, με κάποιες (σπάνιες) παρουσιάσεις ιαπώνων καλλιτεχνών όπως ο Yoshiharu Tsuge. Υπήρχαν επίσης εικονογράφοι, φωτογράφοι, συγγραφείς και ποιητές, με το μεγάλο όγκο του περιοδικού (ξεπερνούσε τις 200 σελίδες) να γεμίζει ασφυκτικά από όλες τις σύγχρονες καλλιτεχνικές τάσεις, πάντα με έμφαση στις πιο πρωτοποριακές και "περίεργες" από αυτές.

Αυτή η εξαιρετική ποικιλία και ποιότητα των επιρροών και των δουλειών που παρουσιάζονταν στο RAW αποτυπώνεται τέλεια στο υπέροχο κολλάζ-κατάλογο των καλλιτεχνών που ονομάστηκε RAW GAGZ και βρίσκεται στο τεύχος #8 (1986) της πρώτης περιόδου του περιοδικού. Τη συλλογή επιμελήθηκε το ζεύγος Art Spiegelman - Françoise Mouly, με τη γαλλίδα εκδότρια αλλά και τυπογράφο του περιοδικού να αναλαμβάνει και τη σύνθεση του πολυσέλιδου κολλάζ. Τα περισσότερα έργα είναι γελοιογραφίες, αλλά όχι με τη συμβατική έννοια του όρου. Φυσικά, δίπλα από κάθε έργο υπάρχει και το όνομα του δημιουργού. Απολαύστε !

Μερικοί από τους (λιγοστούς) καλλιτέχνες που συνεισέφεραν κατά καιρούς δουλειά στο RAW είναι οι:

Art Spiegelman, Alan Moore, Robert Crumb, Charles Burns, Chris Ware, Jacques Tardi, Lorenzo Mattotti, Kaz, Jacques Loustal, Richard Sala, Kim Deitch, Julie Doucet, Justin Green, Bill Griffith, Gary Panter, Lynda Barry, Mark Beyer, Sue Coe, Fletcher Hanks, Kamagurka & Herr Seele, Ben Katchor, Richard McGuire, Ever Meulen, Jerry Moriarty, Françoise Mouly, José Muñoz, Mark Newgarden, Chéri Samba, Robert Sikoryak, Edward Sorel, Joost Swarte, Yoshiharu Tsuge, Marc Caro, Pascal Doury, Max, Francis Masse, και πολλοί άλλοι ..

Το εξώφυλλο του RAW vol.1 #8 (1986), διά χειρός Kaz