Flood! - A Novel in Pictures

3 υπέροχες χαρακτικές και διδακτικές ιστορίες

Ο Eric Drooker είναι ένας εξαιρετικός αμερικανός ζωγράφος, εικονογράφος και δημιουργός comics, και ένας από τους ελάχιστους καλλιτέχνες που μένει συνειδητά έξω από το σύστημα της τεράστιας εγχώριας βιομηχανίας της 9ης τέχνης. Μάχιμος αριστεριστής σε μία χώρα που δεν υπάρχει αριστερά (λες και υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο), και απο τους βασικούς συντελεστές του έντονα πολιτικοποιημένου (όπως και ο ίδιος) περιοδικού World War 3 illustrated, ο Drooker κατακεραυνώνει με τις δουλειές του τις Η.Π.Α και τη σύγχρονη, απάνθρωπη κοινωνία των μεγαλουπόλεων.

Γνωστός περισσότερο για τις εικονογραφήσεις του αλλά και τα υπέροχα εξώφυλλα που έχει φιλοτεχνήσει για το The New Yorker, o "αντιρρησίας" αυτός των comics έχει παραδώσει μόλις 3 graphic novels στη μεγάλη καριέρα του, με το Flood! να είναι το πρώτο εξ αυτών. Κυκλοφόρησε το 1992 από την εναλλακτική εταιρεία Four Walls Eight Windows (ποιά ?), και έκτοτε έχει γνωρίσει 3 ακόμη ανατυπώσεις και πολυάριθμες βραβεύσεις.

Το Flood! περιλαμβάνει 3 μικρού και μεσαίου μήκους ιστορίες χωρίς λόγια, με κοινό παρονομαστή οτι λαμβάνουν χώρα σε μία απρόσωπη μεγαλούπολη - μάλλον τη Νέα Υόρκη - στην οποία περιδιαβαίνουν αμέτρητοι άνθρωποι που έχουν χάσει την ανθρωπιά αλλά και την ελπίδα τους. Στην πρώτη ιστορία, Home, ένας εργάτης βρίσκει μία μέρα την πόρτα του εργοστασίου που δουλεύει κλειστή, και έτσι, άνεργος, αρχίζει να αλητεύει, μεθοκοπάει, μπλέκει με πόρνες, τον μπαγλαρώνουν στη φυλακή και τελικά καταλήγει άστεγος. Στη δεύτερη ιστορία με τίτλο L, ένας άντρας μπαίνει στον υπόγειο σιδηρόδρομο, τον παίρνει ο ύπνος στο βαγόνι και βλέπει ένα όραμα όπου ξυπνάει μόνος στις άδειες σήραγγες, και προχωρώντας όλο και πιο βαθιά, γυρνάει προς τα πίσω στην ιστορία του ανθρώπινου είδους. Βλέπει τις ζωγραφιές των ανθρώπων των σπηλαίων, και τελικά συναντάει μία παγανιστική τελετή όπου ο σαμάνος μιας αρχαίας φυλής οδηγεί τους συμμετέχοντες σε ένα ξέφρενο, ντελιριακό χορό που εξυμνεί τις αρχαίες θεότητες της φύσης και της γονιμότητας.

Στην τρίτη και ομώνυμη ιστορία, Flood, ένας άντρας γυρνάει προς το σπίτι του εν μέσω μίας δυνατής βροχόπτωσης. Όταν γυρίσει τελικά στο φτωχικό δωμάτιό του, ανακαλύπτουμε οτι είναι δημιουργός comics και σχεδιάζει μία ιστορία με εσκιμώους. Όσο όμως η τρομερή μπόρα συνεχίζεται και το δωμάτιο αρχίζει να πλημμυρίζει, ο καλλιτέχνης μας αρχίζει να σχεδιάζει την πόλη του, και τη βροχή να την καταπίνει. Μέσω ενός συμβολικού ταξιδιού με την ομπρέλα του πάνω απο την πόλη, ο ήρωάς μας βλέπει την ιστορία της Αμερικής, από τον Κολόμβο μέχρι την άγρια δύση και από τους αφρικανούς σκλάβους μέχρι τη μάχη για τα ανθρώπινα δικαιώματα της πρόσφατης ιστορίας. Η βροχή αλλά και τα οράματα της σύγχρονης, απάνθρωπης κοινωνίας μας δε λένε να καταλαγιάσουν, με το μήνυμα του δημιουργού να γίνεται όλο και πιο εμφανές - μας αξίζει να έρθει μία καταιγίδα και να ξεπλύνει το ανθρώπινο είδος από το πρόσωπο της γης.

Το Flood! αντικατοπτρίζει απόλυτα τις πολιτικές πεποιθήσεις του Drooker, βρίθοντας συμβολισμών εναντίον του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και ρατσισμού, της κρατικής καταστολής και γενικότερα των δεινών του "θαυμαστού καινούριου κόσμου" μας, που έχει μετατρέψει τους ανθρώπους σε άβουλα ρομπότ χωρίς ψυχή. Λόγω των αριστερών μηνυμάτων αλλά και του οτι ο ήρωας της ομώνυμης ιστορίας είναι κομίστας, πολλοί εικάζουν οτι ο πρωταγωνιστής και των τριών ιστοριών είναι ο ίδιος ο δημιουργός, και οτι το graphic novel περιέχει αυτο-βιογραφικά στοιχεία. Προσωπικά δεν πιστεύω οτι ο ήρωας των ιστοριών είναι ο ίδιος, όμως μπορώ να φανταστώ τα οράματα που βλέπουν οι χαρακτήρες να προέρχονται απο προσωπικές σκέψεις ή και όνειρα του Drooker.

Φυσικά, δεν έχει και πολλή σημασία ποιός είναι ο πρωταγωνιστής, αλλά το τί συμβαίνει γύρω του. Ο ευαίσθητος αμερικανός καλλιτέχνης έχει δημιουργήσει μία κατάμαυρη εικόνα της εποχής μας, κάτι που εκφράζεται υπέροχα τόσο από την απουσία κειμένου, όσο και από την εξαιρετική, τίγκα στο κοντράστ εικονογράφηση. Θυμίζοντας τα "χαρακτικά" comics του Lynd Ward και του Frans Masereel, με πινελιές γερμανικού εξπρεσσιονισμού και τη μαυρίλα των film noir της δεκαετίας του '50, η καλλιτεχνική δουλειά του Drooker είναι πανέμορφη όσο και στιβαρή, με έντονη πειραματική διάθεση στις συνθέσεις των σελίδων και μερικά panels που έγιναν αμέσως κλασικά. Προσέξτε για παράδειγμα την παραπάνω εικόνα με τον αστυνομικό και το σκύλο, και δείτε μετά αυτό το πασίγνωστο εξώφυλλο των Faith No More.

Όταν ο μεγάλος Art Spiegelman γράφει για ένα graphic novel την παρακάτω διθυραμβική κριτική, εγώ δε χρειάζεται να γράψω τίποτα περισσότερο.

"A complex, dream-charged vision of alienation in the wet, mean streets of New York City, where primal, natural urges are suppressed in the lonely isolation of crowds. It's a picture of a soulless civilization headed toward the apocalypse. It's a poetic and lyrical novel—told virtually without words . . . Mr. Drooker has discovered the magic of pulling light and life out of an inky sea of darkness."
 —Art Spiegelman, The New York Times Book Review

Congress of the Animals

Το 2ο (και καλύτερο) graphic novel του Frank

Ο Frank του Jim Woodring είναι ένας από τους πιο γνωστούς και αγαπητούς χαρακτήρες ενός από τους πιο γνωστούς και αγαπητούς δημιουργούς των λεγόμενων alternative ή indie comics, που στην Αμερική σημαίνει πολύ απλά "οποιοδήποτε comic δεν περιλαμβάνει υπερήρωες".

Ο Frank είναι ένα μικρό τρωκτικό που ζεί μαζί με τα δύο κατοικίδιά του που μοιάζουν με κομοδίνα με ουρά (!), περιδιαβαίνοντας και ζώντας θεότρελες περιπέτειες σε έναν άκρως σουρρεαλιστικό κόσμο που ονομάζεται The Unifactor. Πρωτοεμφανίστηκε στις σύντομες, βωβές ιστορίες του Woodring που εξέδιδε η πολυαγαπημένη μου Fantagraphics από το 1986, και μέχρι και το 2010 είχε εμφανιστεί μόνο σε μικρές, αυτοτελείς περιπέτειες. Τότε κυκλοφόρησε το πρώτο μεγάλο graphic novel του Frank, με τίτλο Weathercraft, για να ακολουθηθεί το 2011 από το Congress of the Animals. Και ενώ στο Weathercraft το συμπαθές τρωκτικό παίζει μόνο ένα μικρό ρόλο, το Congress είναι στην ουσία η πρώτη μεγάλου μήκους ιστορία στην οποία πρωταγωνιστεί.

Το κύριο χαρακτηριστικό του παράξενου σύμπαντος του Frank είναι οτι όλα διατηρούνται σε τέλεια ισορροπία, με κάθε καλή πράξη να "εξισορροπείται" με μία κακή, και αντίστροφα. Το Unifactor λοιπόν είναι μία "μηχανή αυτόματου κάρμα", ή ένα "κλειστό σύστημα ηθικής άλγεβρας" όπως έχει πολύ εύστοχα χαρακτηριστεί. Στο Congress of the Animals όμως ο ήρωάς μας θα βγεί για πρώτη φορά από το γνωστό, ασφαλές (όχι πάντα) περιβάλλον του, και θα περιπλανηθεί στον έξω κόσμο όπου οι κανόνες που έχει συνηθίσει δεν ισχύουν. Μία τυχαία πράξη αγένειας θα πυροδοτήσει μία σειρά αναπάντεχων (όπως πάντα) γεγονότων που θα οδηγήσουν τον Frank σε ένα αβέβαιο ταξίδι εξερεύνησης, με τη μεγαλύτερη ανακάλυψη από όλες να τον περιμένει στο τέλος.

Σε αυτή τη σουρρεαλιστική περιπέτεια το τυχαίο, το αναπόφευκτο αλλά και... η ηλιθιότητα παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο, με τον Frank να χάνει το σπίτι του, να αναγκάζεται να δουλέψει σε εργοστάσιο, να αποδρά κάνοντας σαμποτάζ, να κάνει κακές παρέες με ένα αλλοπρόσαλο και ανώριμο πλάσμα και τελικά, μετά από μία βόλτα σε ένα παράξενο λούνα πάρκ, να βγαίνει από τα όρια του γνωστού του κόσμου. Δεν έχουν όμως τελειώσει οι αναπάντεχες περιπέτειές του, αφού ακόμα θα θαλασσοδαρθεί όταν ένα θαλάσσιο τέρας διαλύει τη βάρκα του, θα περιπλανηθεί σε ζούγκλες, θα συναντήσει και θα αηδιάσει από τους "απρόσωπους" ανθρώπους και θα παλέψει με αλλόκοτα τέρατα, πλησιάζοντας ολοένα σε ένα τεράστιο άγαλμα που βλέπει από μακριά και φαινομενικά απεικονίζει... τον ίδιο.

Και τελικά, για να κάνουμε και λίγο SPOILERS, φτάνοντας επιτέλους στο άγαλμά του, ο Frank θα βιώσει μία εμπειρία που δεν είχε ξανασυναντήσει ποτέ, παρ'όλες τις απίστευτες, θεότρελες καταστάσεις που έχει μπλέξει στα περισσότερα από 30 χρόνια της εκδοτικής του ζωής... τον έρωτα ! Στο Congress of the Animals λοιπόν κάνει την πρώτη της εμφάνιση η χαρακτήρας που αποτελεί το πρώτο ever ερωτικό ενδιαφέρον του ήρωά μας, και την οποία θα βλέπαμε και σε επόμενες δουλειές του Jim Woodring, μαθαίνοντας επίσης και το όνομά της - Fran.

Πολλά ερωτήματα γεννιούνται σε αυτή την υπέροχα σουρρεαλιστική περιπέτεια του Frank, σχεδιασμένη στο γνωστό, εξαιρετικό καλλιτεχνικό στυλ του Woodring που βρίσκεται για μία ακόμη φορά σε υψηλότατο επίπεδο. Πώς θα πάνε τα πράγματα με τη Fran ? Την αγαπάει ? Μήπως αυτή τον θέλει για τα λεφτά του ? Και κυρίως, πώς θα αντιδράσει το Unifactor σε αυτή τη ριζική όσο και αναπάντεχη αλλαγή της ζωής και της μοίρας του Frank ?

HARD ROCK

Μία Hard Rock ιστορία ενηλικίωσης αλά ελληνικά ! 
ή πιο απλά ... Peter Bagge αλά ελληνικά !

Το Hard Rock το γνωρίσαμε μέσα από πολύ καλό, και πλέον cult και ιστορικό fanzine Krak Komiks του Tasmar (Τάσου Μαραγκού) που ξεκίνησε να εκδίδεται το 2006. Αποτέλεσε την κύρια ιστορία των τευχών #1-8, και ολοκληρώθηκε ως δευτερεύουσα στα #9-10.

Η ιστορία ακολουθεί τη ζωή του Μάρκου Δεμάρκου, ενός (περίπου) συνηθισμένου 17χρονου μαθητή που ζεί στη Σύρο κατά τη δεκαετία του '90. Ο Μάρκος είναι ροκομεταλάς και μαλλιάς, του αρέσουν τα comics, σιχαίνεται τον καθωσπρεπισμό και έχει ένα rock συγκρότημα με τον ανεκδιήγητο κολλητό του με το ακόμα πιο ανεκδιήγητο όνομα - Γόγος ! Κυρίως όμως, θέλει απεγνωσμένα να "δραπετεύσει" από τη μικρή του γενέτειρα, η οποία στα μάτια του φαντάζει περισσότερο σαν το Αλκατράζ παρά σαν ένα τυπικό κυκλαδίτικο νησί.

Το κατά πόσο η ιστορία περιέχει αυτο-βιογραφικά στοιχεία του Τάσου Μαραγκού - ο οποίος κατάγεται επίσης από τη Σύρο - δεν το γνωρίζω, όμως το υποπτεύομαι έντονα, πάντως σίγουρα περιέχει πολλά στοιχεία από την καρα-cult σειρά του Peter Bagge Hate, τον απόλυτο ορισμό της χιουμοριστικής, Sex, drugs και Rock 'n' Roll ιστορίας ενηλικίωσης των 90s.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης περιόδου της σειράς (τεύχη #1-5) διαβάζουμε για τα σχολικά χρόνια του Μάρκου και του Γόγου, ενώ κατά τη διάρκεια της δεύτερης (#6-8) διαβάζουμε για τη στρατιωτική θητεία του διδύμου, που συμπίπτει, δυστυχώς για αυτούς, με την κρίση των Ιμίων. Στην τρίτη περίοδο (#9-10) έχουμε μόνο κάποιες ολιγοσέλιδες ιστοριούλες, που δρουν τελείως συμπληρωματικά και λαμβάνουν χώρα κυρίως μετά την απόλυσή τους από το στρατό το 1997.

Η πρώτη περίοδος είναι για μένα με διαφορά η καλύτερη (όπως συμβαίνει και στο Hate), με τα τζαμαρίσματα του συγκροτήματος The Monks σε πρώην φυλακή, την πρώτη φορά του Μάρκου με τη Τζούντη το πανκο-φρικιό, την οικογένειά του να τον πρήζει να διαβάσει περισσότερο και τον Γόγο να δίνει ρέστα με το 37-χρονο ρεμάλι της παρέας, τον Τζίμη. Κοπάνες για καφέ στου Εξωγήινου, μηχανάκια, καψούρες, πενταήμερη με άφθονο sex, μπύρες τα βράδια στο μπαράκι της περιοχής και μπάφοι με την παρέα μέσα στη φάτνη του δήμου! Και όλοι αυτοί (εμείς) που μεγαλώσαμε και ενηλικιωθήκαμε στα 90s να αφήνουμε έναν αναστεναγμό ... Αααααααχ ! Τί μας θύμισες τώρα βρε Τάσο.

Η δεύτερη περίοδος του στρατού έχει επίσης πολλή πλάκα και άφθονα τραγελαφικά σκηνικά, όμως κρατάει πιο πολύ από όσο θα ήθελα και δείχνει λιγότερο φρέσκια. Η τρίτη περίοδος επικεντρώνεται στο αβέβαιο μέλλον του Μάρκου στο νησί, και ολοκληρώνεται με την τελική του "απόδραση". Happy end λοιπόν για μια σειρά που, προς τιμήν της, δεν ήταν μόνο happy και ξένοιαστη, αλλά περιείχε και όλα τα άγχη, τις ανασφάλειες και τις αβεβαιότητες της εφηβικής ηλικίας.

Παρεμπιπτόντως, λίγο πριν τελειώσει το story arc της δεύτερης περιόδου, ο Tasmar ξανασχεδίασε την ιστορία του Hard Rock του πρώτου τεύχους και το έβγαλε στα Αγγλικά, σε ένα one-shot με τίτλο HARD ROCK #1, ως promo για το Super London Comic Con, το Φλεβάρη του 2012. Η βελτίωση στο σχέδιο είναι φανερή, ενώ το κομιξάκι συνοδεύεται από τρεις μονοσέλιδες έγχρωμες ιστορίες που δεν υπάρχουν σε άλλο τεύχος της σειράς, η πρώτη από τις οποίες είναι το making of του one-shot.

Ο Μαραγκός, με καταγωγή από τη Σύρο, παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια καταπιάνεται στα κόμικς του με πολιτικά ζητήματα, ιδιαίτερα κατά το διάστημα της συνεργασίας του με την "Εφ.Συν." μέσω των "Αδέσποτων Σκίτσων", παραμένει πάντα ένας δημιουργός με έμφαση στο χιούμορ, έστω κι αν αυτό είναι συχνά πικρό και σαρκαστικό. Σε αυτό τον βοηθάνε τα υπέροχα σχέδιά του, οι γκροτέσκες φιγούρες, οι κοφτοί διάλογοι και οι ευφυείς ονοματοποιίες που φέρνουν στον νου τις δουλειές του Peter Bagge από την εποχή του Hate, αλλά και άλλων μεγάλων των αμερικανικών alternative comics, όπως του Daniel Clowes και των αδερφών Hernandez.

Στο Hard Rock εφαρμόζει πολύ επιτυχημένα τη συνταγή της μεγάλης αφήγησης σε συνέχειες, με σταθερούς πρωταγωνιστές που μεγαλώνουν όσο περνάνε τα χρόνια, εξελίσσουν τους χαρακτήρες τους και το πεδίο της δράσης τους, διαμορφώνονται από τις εμπειρίες τους και σταδιακά γίνονται όλο και πιο σύνθετοι και πολυδιάστατοι. Παράλληλα, στο background ξεδιπλώνεται η Ελλάδα των περασμένων δεκαετιών (και σε μεγάλο βαθμό τού σήμερα) με όλες τις παθογένειες των μικρόκοσμων της ελληνικής επαρχίας, με τους συντηρητικούς και οπισθοδρομικούς γονείς, τους φονταμενταλιστές παπάδες, τους θρησκόληπτους και αυταρχικούς δασκάλους σε ένα αφιλόξενο και εχθρικό σχολείο, τη διαρκή και αθεράπευτη παράνοια του ελληνικού στρατού, τα τραγελαφικά αποτελέσματα της προσκόλλησης στον τουρισμό ως πανάκειας κ.λπ. Χωρίς ποτέ να απουσιάζει η πλάκα και ο σαρκασμός προς όλα αυτά τα πρόσωπα-ιδεότυπους της νεοελληνικής τραγωδίας.

O συγκεντρωτικός τόμος του HARD ROCK εκδόθηκε το 2017 από τη Jemma Press και περιλαμβάνει τα άπαντα της σειράς, συν μια ολοκαίνουργια ιστορία 26 σελίδων με τον Μάρκο και τον Γόγο, καθώς και ένα έξτρα flip comic με συμμετοχές από δημιουργούς όπως οι Tomek, Μιχάλης ∆ιαλυνάς, Κωστής Τζωρτζακάκης, Κώστας Κυριακάκης, Γιώργος Γούσης,  Γιάννης Ρουμπούλιας, ∆ημήτρης Καμένος, Αγγελική Σαλαμαλίκη, Τάσος Παπαϊωάννου και πολλοί άλλοι.

Ο τόμος εξαντλήθηκε σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα (και πολύ καλά έκανε), για να ακολουθήσει η 2η έκδοση το 2018, με το ίδιο περιεχόμενο και διαφορετικό εξώφυλλο.

Life is Hard Rock baby !

Δε θα μπορούσαμε να κλείσουμε με πιο ταιριαστή ατάκα από αυτή που ενέπνευσε τον τίτλο του πολύ καλού, νοσταλγικού θα μπορούσαμε να πούμε, και ήδη cult αυτού graphic novel του Τάσου Μαραγκού. Και, επίσης πολύ ταιριαστά, την ατάκα την ξεστομίζει ο αμετανόητος τριαντάρης ρεμπεσκές της ιστορίας, Τζίμης, με τον 17χρονο Μάρκο να σκέφτεται "Πρέπει να είναι από τις μεγαλύτερες μαλακίες που έχω ακούσει".

ALPHA…Directions

14 δισεκατομμύρια χρόνια ιστορίας ... 
σε ένα "επιστημονικό" graphic novel

To ALPHA…Directions του πολύ καλού γερμανού κομίστα Jens Harder είναι μία μυστήρια περίπτωση comics, από αυτές που λατρεύω να παρουσιάζω σε αυτό το blog. Δεν θα το χαρακτήριζες ακριβώς graphic novel, ούτε ακριβώς εικονογραφημένο βιβλίο, ούτε ακριβώς επιστημονικό εγχειρίδιο αλλά ... κάτι ανάμεσα σε όλα αυτά. Ό,τι και να είναι πάντως, κυκλοφόρησε πρώτα στα γαλλικά το 2009 από την εταιρεία Actes Sud, έπειτα στα γερμανικά από την Carlsen και έπειτα στα αγγλικά, αν και η γλώσσα έχει λιγοστή σημασία μιάς και το κείμενο είναι ελάχιστο.

To ALPHA…Directions λοιπόν είναι το 1ο μέρος της υπερ-φιλόδοξης τριλογίας του Harder που έχει στόχο να αποδώσει... ολόκληρη την ιστορία του σύμπαντος ! Το λέει και το όνομά του άλλωστε, του αρέσουν τα δύσκολα. Κι όμως, με τα 2 πρώτα μέρη να έχουν εκδοθεί ήδη (ALPHA…Directions - 2009, ΒΕΤΑ...Civilisations - 2014), και το GAMMA να αναμένεται περίπου το 2020, η προσπάθεια κρίνεται ήδη πολύ επιτυχημένη.

Ο Jens Harder σπούδασε στη σχολή Kunsthochschule (μη με ρωτήσετε τί σημαίνει) στο Βερολίνο, καθώς και στη σχολή καλών τεχνών της Μασσαλίας. Το 1999 συν-ίδρυσε την ομάδα Monogatari, μία κολλεκτίβα καλλιτεχνών που έγινε γνωστή από τη σειρά Comicreportagen (ντοκιμαντέρ σε μορφή comics) που εξέδιδαν απο την περιοχή της Βασιλείας στην Ελβετία. Το "ντοκιμαντερίστικο" αυτό στυλ μάλλον άρεσε στο γερμανό καλλιτέχνη, και το υιοθέτησε και στις μετέπειτα δουλειές του, με πρώτη και καλύτερη τη δουλειά που τον έκανε διάσημο, το πολύ όμορφο graphic novel Leviathan (2003).

Στο... σεμιναριακού επιπέδου, πρωτοποριακό ALPHA…Directions, ο Harder παρασύρει τον αναγνώστη σε ένα κοσμικό, σχεδόν... κινηματογραφικό ταξίδι, ξεκινώντας νανο-δευτερόλεπτα από το Big Bang και διανύοντας τα επόμενα 14 δισεκατομμύρια χρόνια προ-ιστορίας, καταλήγοντας στην εποχή των ανθρώπων. Γινόμαστε θεατές της ραγδαίας επέκτασης του νεαρού σύμπαντος, της γέννησης αστεριών, γαλαξιών και πλανητών, συμπεριλαμβανομένου φυσικά και του δικού μας ηλιακού συστήματος. Μέσα από αμέτρητες αναφορές και πηγές παρμένες από την αρχαιολογία, τις επιστήμες, την ιστορία της τέχνης αλλά και την λαϊκή κουλτούρα (pop culture), ο καλλιτέχνης μας δείχνει βήμα-βήμα τη γέννηση και τη μακρόχρονη βιολογική εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη μας, ολοκληρώνοντας την ιστορία του στην αυγή του ανθρώπινου πολιτισμού, κάτι που εξερεύνησε στο δεύτερο μέρος της τριλογίας του, ΒΕΤΑ...Civilisations.

Χρησιμοποιώντας ένα καθαρά κινηματογραφικό "μοντάζ" που μπορεί να μεταπηδήσει εκατομμύρια χρόνια από το ένα panel στο επόμενο, ο Harder παρεμβάλλει διάφορες αναφορές στην ιστορία της τέχνης - από το διάσημο κύμα του Katsushika Hokusai (The Great Wave of Kanagawa), τις μελέτες των στροβίλων του Leonardo Da Vinci και τη Gertie the Dinosaur του Winsor McCay μέχρι τον Lewis Trondheim και τον Jim Woodring, για να καταδείξει πώς και πόσο έχει επηρρεάσει η προ-ιστορία τη σύγχρονη ζωή και τέχνη. Ασφαλώς και το βιβλίο δε "διαβάζεται" με τον παραδοσιακό τρόπο, σαν ιστορία comics, αλλά περισσότερο σαν εικονογραφημένο εγχειρίδιο με έντονες σουρρεαλιστικές πινελιές. Και σίγουρα, όπως δηλώνει και ο ίδιος ο καλλιτέχνης, "δεν πρόκειται για ένα ακόμη comic με δεινόσαυρους", από τα πάρα πολλά που έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια, αν και φυσικά δε λείπει ο γνωστός manga δεινόσαυρος Gon του Masashi Tanaka.

Το credit list για τις εικονογραφήσεις που χρησιμοποίησε ο Harder σαν υλικό είναι απλά τεράστιο, με την εμβληματική δουλειά του Ernst Haeckel για την Κάμβρια περίοδο να ξεχωρίζει, και την παρεμβολή των περίεργων πλασμάτων από το Frank του Jim Woodring δίπλα στις πρωτόγονες τσούχτρες του Haeckel να αποτελεί ένα πολύ έξυπνο παιχνίδι "ακολουθίας" που επαναλαμβάνεται πολλές φορές στις σελίδες του ALPHA. Το αποτέλεσμα είναι ασφαλώς λίγο χαοτικό, τουλάχιστον με τα παραδοσιακά αφηγηματικά κριτήρια, όμως δε θα μπορούσε να είναι αλλιώς όταν μιλάμε για ένα έργο που προσπαθεί να χωρέσει στις σελίδες του ολόκληρη την ιστορία του σύμπαντος. Προσωπικά, μιας και μου αρέσει και το χάος, βρίσκω το αποτέλεσμα άκρως ενδιαφέρον, διδακτικό και καλλιτεχνικά άρτιο, με το υπέροχο, δίχρωμο εικονογραφικό στυλ του καλλιτέχνη να ζωντανεύει όλα αυτά τα περίεργα και γοητευτικά πλάσματα που κατοίκησαν στον πλανήτη μας πολύ πριν απο εμάς.